Geloof dat de menselijke persoonlijkheid na de dood blijft voortbestaan en dat de overledenen onder bepaalde omstandigheden met de aardbewoners in verbinding kunnen treden.
Tijdens een seance worden zodanige omstandigheden geschapen, dat de geest van de overledene zich kan manifesteren; in theorie sluit dit het oproepen van geesten uit. Het moderne spiritisme vindt zijn oorsprong in 1848 in het Amerikaanse Hydesville. In de daaropvolgende jaren bereikte het verschijnsel (via Engeland) in 1858 ook Nederland. Er ontstonden diverse verenigingen, waaronder het Haagse Oromase en het Amsterdamse Veritas. In 1888 werd de spiritistische broederbond Harmonia opgericht. Het Nederlandse georganiseerde spiritisme is altijd vrij klein gebleven. In de jaren twintig van de twintigste eeuw werd het zogenoemde wetenschappelijke spiritisme onderdeel van de toen opkomende parapsychologie.
Er is in Nederland ook sprake geweest van een christelijk spiritisme en een christelijk spiritualisme. De belangrijkste vertegenwoordiger van de eerste stroming was de Goese predikant D.P.M. Huet (1827-1895): hij trachtte het christelijke gedachtegoed met de reïncarnatie te verbinden. Het christelijk spiritualisme werd belichaamd in de schrijfster en pedagoge Elise van Calcar (1822-1904) en vertegenwoordigers van de Groninger richting als de hoogleraar theologie Petrus Hofstede de Groot en zijn leerlingen Sijo Kornelius Thoden van Velzen en Abraham Rutgers van der Loeff. De broederbond Harmonia heet in het begin van de eenentwintigste eeuw de Nederlandse vereniging van spiritualisten Harmonia; zij geeft het Spiritualistisch Tijdschrift uit.
Auteur
Derk Jansen [uit: G. Harinck e.a. (red.), Christelijke Encyclopedie (Kampen 2005)]
Verder lezen
W.H.C. Tenhaeff, Het Spiritisme (’s Gravenhage 1975)
H. van Dongen, J.L.F. Gerding, Psi in wetenschap en wijsbegeerte. Geschiedenis van het parapsychologisch
onderzoek in Nederland (Deventer 1983)
Derk Jansen, Op zoek naar nieuwe zekerheid. Negentiende-eeuwse predikanten en het spiritisme (Amsterdam 1994)
J.H. Sommer, Spiritisme, serie Wegwijs (Kampen 2001)
