Er is binnen het protestantisme een grote verscheidenheid in visies op de samenleving. In de Rooms-Katholieke Kerk is er een officiële sociale leer die aan de hand van documenten van de paus goed valt vast te stellen. De protestantse kerken kennen niet zo'n centraal gezag binnen de verschillende protestantse kerken, terwijl er tussen de kerken ook weer verschillen zijn.
Onder de leden vindt men ook een verscheidenheid aan opvattingen en vrijwel alle politieke stromingen zijn er terug te vinden: confessionelen, socialisten, liberalen en GroenLinks. Wel is het zo dat van de meelevende kerkleden de meesten op een confessionele partij stemmen. Toch zijn er wel verschillende stromingen te onderscheiden.
Zo vindt men in confessionele partijen een visie die teruggaat op Abraham Kuyper, de grondlegger van de Gereformeerde Kerken. Hij meende dat de samenleving uit verschillende kringen bestond, die ieder een eigen taak hadden. Zo is er de kring van het gezin, de onderneming, de kerk, het onderwijs, de wetenschap enzovoort. De ene kring mag niet over de andere heersen. Als bijvoorbeeld de staat gaat heersen over het gezin dan moet dat afgewezen worden, tenzij mensen beschermd moeten worden (zoals bij huiselijk geweld). In hedendaagse bewoordingen gezegd wordt er een grote rol toebedeeld aan het maatschappelijke middenveld: niet de staat maar maatschappelijke organisaties en groepen vormen de kern van het samenleven.
Degenen die meer socialistisch gericht zijn, leggen de nadruk op de overheid die moet ingrijpen in het economische leven om armoede tegen te gaan, collectieve voorzieningen (sociale zekerheid, onderwijs, huisvesting, gezondheidszorg enzovoort) te scheppen en nog anderszins het welzijn van de burgers te bevorderen.
Als men kijkt naar geschriften en activiteiten van de Protestantse Kerk in Nederland dan vindt men daarin een opkomen voor de rechten van armen en mensen in nood: de verbetering van hun positie moet prioriteit hebben. Voorts een pleidooi om de vragen van armoede, milieuvernietiging en oorlog en vrede in hun onderlinge samenhang te bekijken. Het een roept het ander op. Daarbij is en kritische bezinning op de wijze waarop thans de globalisering zich voltrekt nodig, omdat er winnaars en verliezers zijn. De kerken vragen aandacht voor de verliezers.
Auteur
Dr. H. Noordegraaf, bijzonder hoogleraar Diakonaat aan de Protestants Theologische Universiteit.
