Internationale stroming binnen het christendom die ontstond in de negentiende eeuw met de opkomst van het socialisme als sociale en politieke beweging.
Aanhangers hiervan kozen op grond van hun geloof voor het socialisme. De ook gebruikte aanduiding religieus-socialisme fungeerde meestal als synoniem, maar omvat ook degenen die vanuit een andere religieuze overtuiging dan het christendom kozen voor het socialisme. Vooral de bijbelse motieven van de gerechtigheid (dat een keuze inhield voor armen) en liefde (samenwerking in plaats van het ieder voor zich van het kapitalisme) waren belangrijk bij de keuze voor het socialisme.
Het christen-socialisme kwam in Nederland tot ontwikkeling nadat eind negentiende eeuw predikanten toetraden tot de Sociaal-Democratische Arbeiders Partij (SDAP). Een aantal van deze ‘rooie dominees’ verzamelden zich vanaf 1902 rondom het blad De Blijde Wereld (vanaf 1932 Tijd en Taak). Hun belangrijkste vertegenwoordiger was de predikant W. Banning, die in 1946 een grote rol vervulde bij de oprichting van de Partij van de Arbeid (PvdA). Deze predikanten waren vrijzinnig protestant; orthodoxe protestanten vonden aanvankelijk hun tehuis in eigen christen-socialistische partijen, zoals de Bond van Christen-Socialisten (1907-1921) en de Christelijk- Democratische Unie (1926-1946).
Na de Tweede Wereldoorlog vond het christen-socialisme zijn bedding in de PvdA en in partijen als de Pacifistisch Socialistische Partij (PSP) en later GroenLinks. Als georganiseerde beweging leeft het nog voort in de Vereniging voor Zingeving en Democratie (voortzetting van de arbeidersgemeenschap der Woodbrookers); ze voert het secretariaat van het Trefpunt van Socialisme en Levensovertuiging, een adviesorgaan van de PvdA. Binnen GroenLinks is de Linker Wang een platform voor levensbeschouwing en politiek. De International League of Religious Socialists vormt een los internationaal samenwerkingsverband.
Hoewel getalsmatig klein van omvang heeft het christen-socialisme een bijdrage geleverd aan de heroriëntatie van socialistische partijen en aan de bewustwording van kerken van hun sociale verantwoordelijkheid. Het heeft vooral invloed uitgeoefend op de sociale tak van de internationale oecumene en in de bevrijdingstheologie.
Auteur
Herman Noordegraaf [uit: G. Harinck e.a. (red.), Christelijke Encyclopedie (Kampen 2005)]
Verder lezen
Coos Huijsen, Socialisme als opdracht. De religieus-socialistische Arbeiders Gemeenschap der Woodbrookers en de PvdA – de geschiedenis van een relatie (Baarn 1986)
John C. Cort, Christian Socialism (Maryknoll 1988)
Joh. S. Wijne, De Bergrede en het socialisme (Den Haag 1996)
