Christelijke stroming die teruggaat op John Wesley.
In november 1729 vormde Wesley in Oxford een kleine groep om samen het Nieuwe Testament te lezen. De leden van deze groep kenmerkten zich door hun innerlijke en praktische vroomheid, zoals het bezoeken van gevangenen, weduwen en wezen. De bijna methodische manier van hun levensstijl riep de scheldnaam ‘methodist’ op. Toen John Wesley in 1738 terugkwam uit Amerika ervoer hij persoonlijk de rechtvaardiging van de goddeloze. Deze persoonlijk ervaren zekerheid van de vergeving van de zonde, zou een grondtrek van het methodisme worden. Daarnaast lag er grote nadruk op levensheiliging die moest leiden tot christian perfection.
Kenmerkend hiervoor was de strikte heiliging van de zondag, het afwijzen van werelds amusement en de grote nadruk op matigheid. Onvermoeibaar trok Wesley met zijn vrienden rond om dit evangelie te verkondigen. Vaak gingen zij in de open lucht voor en binnen korte tijd werden zij populaire voorgangers. In een tijd van geestelijk en moreel verval was hun prediking een instrument voor een geestelijke opwekking, een revival.
Aanvankelijk richtten zij zich in hun prediking vooral op de armen in de industriegebieden van Engeland. Zij verkondigden het eeuwige goed voor hun ziel. Zondaren dienden aardse rijkdommen te verloochenen. Het methodisme leverde op deze wijze kritiek op de welvaart, maar riep tegelijk de eenvoudigen in de samenleving op om zich in de sociale en politieke verbanden te voegen.
Het methodisme was conservatief van aard, maar had ook een progressief element in zich. Door de grote waarde van de ziel te benadrukken en de leden op een democratische manier samen te brengen, groeide het zelfbewustzijn. Dit element van het methodisme was een belangrijke factor in de latere kritiek op de slavernij.
In 1741 ontstond de eerste scheuring binnen de methodistische beweging. George Whitefield herkende zich niet in de arminiaanse opvattingen over de genade van Wesley (arminianisme). Zo ontstonden er twee soorten methodisten: calvinistische en arminiaanse. Later zorgden binnen de calvinistische groepering antinomiaanse opvattingen (waarin de blijvende functie van de wet in het christelijk leven wordt ontkend) voor onderlinge verwijdering.
Wesley richtte zich op de arminiaanse tak. Als een groot organisator bracht hij de bekeerlingen plaatselijk samen in een society. Een society werd weer onderverdeeld in classes die elke week onderling samenkwamen. Een society kreeg een plaats in een circuit onder leiding van een superintendant.
Aanvankelijk was het methodisme een opwekkingsbeweging binnen de Church of England. Toen de methodisten door deze kerk van de bediening van de sacramenten werden uitgesloten, bediende men de sacramenten in de eigen gemeenschap. Dit was een eerste stap naar een zelfstandige kerkelijke gemeenschap. De scheiding met de Church of England werd volledig toen Wesley in 1791 stierf.
Na de dood van Wesley werd het leiderschap overgedragen aan de Methodist Conference. Deze maatregel kon niet voorkomen dat het methodisme in de negentiende eeuw in tientallen stromingen uiteenviel. In Amerika ontstonden extra vertakkingen door de kwestie of men wel of geen bisschop kon aanvaarden. Ook aparte kerken voor kleurlingen en negers zorgden voor extra methodistische gemeenschappen. De twintigste eeuw kenmerkte zich door het samengaan van deze verschillende takken. Zo ontstond in 1932 de ‘Methodist Church in Great Britain’. In Amerika was een soortgelijke ontwikkeling; in 1968 ontstond daar de ‘United Methodist Church’.
Het methodisme is zendingsgericht en er ontstonden zendingen in Europa, Azië en Australië. Hoewel men uitgaat van dogmatische uitgangspunten zoals de triniteit en de kinderdoop, ligt de grootste nadruk op de praktijk van het christelijke leven.
In ons land is geen kerk van methodisten ontstaan. Wel vinden we sporen van het methodisme waar dode orthodoxie in de kerken onder kritiek wordt gesteld. De inwendige zending en het christelijke sociale werk zijn aspecten van het methodisme. Het meest concreet zijn deze invloeden aan te wijzen bij het Leger des Heils, en in mindere mate in de beweging van het Réveil in de negentiende eeuw.
Auteur
W. van Vlastuin [uit: G. Harinck e.a. (red.), Christelijke Encyclopedie (Kampen 2005)]
Verder lezen
A. Armstrong, The Church in England, Methodist and Society, 1700-1850 (London 1973)
N.B. Harmon ed., The Encyclopedia of World Methodism (1974)
