Lichamelijke ontspanning in de vorm van gereglementeerde en georganiseerde sport verspreidde zich vanaf het midden van de negentiende eeuw van Engeland over Europa en nam vanaf de eeuwwisseling massale vormen aan.
Het was een afspiegeling van de moderne kapitalistische maatschappij (regels, tijdsafbakeningen, nadruk op winnen), maar droeg ook de trekken van een christelijk geïnspireerd beschavingsideaal, zoals fair play. Lichamelijke opvoeding was als schoolvak ontwikkeld in Duitsland en Zweden en meer op pedagogische en militaire inzichten geschoeid. De kerken stonden aanvankelijk afwijzend tegenover beide, vanwege de sterke nadruk op het lichaam. De invoering van lichamelijke opvoeding als verplicht schoolvak leidde tot een geleidelijke acceptatie. De weerstand tegen sport bleef langer bestaan, voornamelijk vanwege het competitie-element en de bijbehorende uithuizigheid en de schending van de zondagsrust.
Toen ook in christelijke kring de populariteit van sport niet bleek tegen te houden, werd sport in eigen kring georganiseerd, teneinde omgang met andersdenkenden tegen te gaan. Katholieke verenigingen kenden daarbij aanzienlijk meer vrijheden dan protestantse, en mannen meer dan vrouwen. Gereformeerden wezen de georganiseerde sport geheel af, hervormden legden het competitie-element sterk aan banden, onder meer door vast te houden aan de zondagsheiliging. Na de oorlog kwam het geleidelijk tot een minder negatieve kijk op sport. Ook kerkelijke overheden beaamden de positieve mogelijkheden. Van verenigings- tot aan koepelniveau toe bestaat de levensbeschouwelijke sport nog altijd. Enerzijds wordt er volop aan competitie gedaan maar anderzijds ontleent men zijn identiteit door veel aandacht te vragen voor de waarde van sport voor de persoonlijke ontwikkeling als mens en als christen, en voor de omgang met anderen.
Auteur
M. Derks [uit: G. Harinck e.a. (red.), Christelijke Encyclopedie (Kampen 2005)]
Verder lezen
Mark d’Hoker, Roland Renson en Jan Tolleneer, Voor lichaam en geest. Katholieken, lichamelijke opvoeding en sport in de 19de en 20ste eeuw (Leuven 1994)
M. Derks, Bezield bewegen. 50 jaar Thomas van Aquino, katholieke vereniging van docenten lichamelijk opvoeding (Zeist 2000)
