Aanduiding voor diverse filosofische doctrines waarin aan de wil of aan het vermogen tot beheersing, een centrale rol wordt toegekend.
Ethisch voluntarisme is de stelling dat de standaarden voor goed en verkeerd gekozen worden; indien de standaarden worden gekozen door God, dan kan men spreken van theologisch moreel voluntarisme, indien door de mens van moreel antropologisch voluntarisme. Doxastisch voluntarisme is de stelling dat wat iemand gelooft onder het beding van de wil staat en dat iemand ervoor kan kiezen een bepaalde theorie of stelling al dan niet te geloven. Een speciale versie van deze laatste stelling is te vinden bij Pascal, Kierkegaard en William James (1842-1910), volgens wie met name religieus geloof gebaseerd is op keuzes, omdat de evidence alleen niet toereikend is om dat geloof op te baseren (zie pragmatisme). Nog weer een versie van voluntarisme is het metafysisch voluntarisme van Arthur Schopenhauer (1788-1860): de stelling dat een blinde wil de fundamentele kracht is in de wereld.
Auteur
René van Woudenberg [uit: G. Harinck e.a. (red.), Christelijke Encyclopedie (Kampen 2005)]
