Religieuze leer uit het begin van het christendom, die stelt dat een verlossend innerlijk weten (het Griekse gnosis) inzicht geeft in het ware wezen van God, het eigen zelf, en de kosmos.
Theologisch systeem dat leerde dat de zondige mens in staat is de eerste en fundamentele stappen op de weg naar de verlossing te zetten, zonder de hulp van de goddelijke genade.
Belangrijke notie in verschillende godsdiensten, zoals hindoeïsme,boeddhisme, parsisme en het uitgestorven manicheïsme, die een zeker ongenoegen met de toestand van dit leven impliceert.
