Hoogleraar theologie. (Haarlem 16 september 1828 - Leiden 10 december 1891)
Door de vroegtijdige dood van zijn vader, een apotheker, leek Kuenen voor de farmacie te zijn voorbestemd. Hij koos echter voor de theologie, een studie die hij in 1846 aan de Leidse universiteit aanving. Kuenen onderging er diepgaand de invloed van J.H. Scholten, de grondlegger van de moderne richting.
Het betekende niet dat hij onvoorwaardelijk voor de theologie koos. Kuenen wijdde zich ook aan de oosterse talen (Hebreeuws, Aramees, sanskriet) en leek zelfs een loopbaan als oriëntalist tegemoet te gaan. Leermeester Scholten bezorgde Kuenen in 1852 echter een buitengewoon hoogleraarschap in de theologische faculteit. Drie jaar later werd hij gewoon hoogleraar.
In Scholtens geest beschouwde Kuenen de bijbel niet als Gods Woord, maar als een verzameling van antieke literatuur. Dit kwam tot uiting in zijn hoofdwerk Historisch-kritisch onderzoek naar het ontstaan en de verzameling van de boeken des Ouden Verbonds dat tussen 1861 en 1865 in drie delen verscheen. Ze waren de neerslag van Kuenens geschiedwetenschappelijke onderzoek naar de boeken van het oude testament. Hij maakte er in modernistische kringen naam mee, ook in het buitenland. Kritiek kwam er – uiteraard – uit de hoek van de orthodoxen, onder meer van Da Costa en – later – Hoedemaker. Van Kuenens studenten werd een aantal voortrekker van de orthodoxe tegenbeweging in de Nederlandse Hervormde Kerk, onder wie Kuyper en Bavinck.
Kuenen stond aan de wieg van de vergadering van moderne theologen die in 1866 werd opgericht. Ook was hij betrokken bij de Nederlandse Protestantenbond die vier jaar later het licht zag. Na zijn dood, in 1891, boette Kuenens wetenschappelijke werk snel aan betekenis in. Opgravingen in het Midden-Oosten toonden de onhoudbaarheid van zijn vooronderstellingen aan.
Auteur
Peter Bak, voor Protestant.nl
14 november 2008
Verder lezen
C. Houtman, ‘Kuenen, Abraham’, in: Biografisch lexicon voor de geschiedenis van het Nederlands protestantisme, IV (Kampen 1983), 270-274
A. van der Kooij, ‘Abraham Kuenen (1828-1891). De Pentateuch en de godsdienst van Israël’, in: Nieuw theologisch tijdschrift, 45 (1991), 279-292
Informatie op internet
Digitale bibliotheek voor de Nederlandse letterkunde
