Hofstede, Petrus. Predikant en orangist (Zuidlaren 16 april 1716 - Rotterdam 27 november 1803)
Petrus Hofstede groeide op in een domineesgezin en besloot de voetsporen van zijn vader te volgen. In 1732 schreef hij zich als student theologie aan de Groningse universiteit in. Zijn studie voltooide hij er niet. In 1737 publiceerde hij – anoniem – een geschrift waarin hij de hekel haalde over studenten die er met de pet naar gooiden. Nadat Hofstede als auteur was ontmaskerd, werd zijn positie onhoudbaar en moest hij zijn studie in Franeker voortzetten.
Voor Hofstede was het geen reden zich te matigen. Als vurig verdediger van het verbond tussen God, Nederland en Oranje bond hij aanhangers van het verlichte tolerantiedenken de bel aan. Ook de patriotten, verlichte burgers die na 1750 tegen het Oranjehuis te hoop begonnen te lopen, nam Hofstede op de korrel. Het kwam hem in 1783, toen hij toekeek bij een patriottische exercitie, zelfs op een pak rammel te staan. Het bezorgde Hofstede onder oranjegezinden bijkans de heldenstatus en deed hem in zijn polemieken tegen de patriotten volharden. 'Hofstedianiseren' werd vervolgens een term voor het in elkaar slaan van oranjeklanten.
Verwierf Hofstede als vurig orangist grote populariteit onder het volk, in zijn strijd tegen Verlichtingsdenkbeelden bleef hij een roepende in de woestijn. Veel orthodox-gereformeerden hadden de samenleving goeddeels de rug toegekeerd. Het theocratische streven van Voetius had plaatsgemaakt voor ‘de waarheid in het binnenste’: binnenkerkelijke bekommernis, met een piëtistische grondtoon. Men had bewondering voor Hofstedes geloofsmoed, maar volgde hem nauwelijks na.
In 1769 was Hofstede, inmiddels al geruime tijd predikant in Rotterdam, een van de aanstichters van de 'Socratische oorlog', een heftige pennenstrijd over de in het Nederlands vertaalde roman Bélisaire van de Fransman Jean François Marmontel. Volgens de schrijver was het denkbaar dat 'heidenen' als de Griekse filosoof Socrates en de Oost-Romeinse generaal Belisarius, personen met een deugdzame levenswandel, in de hemel waren opgenomen. Orthodoxen, met Hofstede in het voorste gelid, vonden dit godslasterlijk; de polemiek bracht de Republiek danig in beroering.
Auteur
Peter Bak, voor Protestant.nl
13 november 2008
Verder lezen
R.A. Bosch, ‘Hofstede, Petrus’, in: Biografisch lexicon voor de geschiedenis van het Nederlands protestantisme, IV (Kampen 1998), 206-208
Informatie op internet
Digitale bibliotheek voor de Nederlandse letteren
