Evangelist en publicist (Rotterdam 23 mei 1866 – Driebergen 16 maart 1961)
‘Hij heette De Heer en hij diende de Heer,’ zei cabaretier Fons Jansen over hem. Keerpunt in het leven van Johannes de Heer en zijn vrouw was het overlijden van hun vijfjarig dochtertje in 1896, na drie jaar eerder al een zoontje te hebben verloren. Het verlies leidde tot herbezinning op het geloofsleven. Die voerde De Heer van de hervormde kerk naar de Zevende-Dagadventisten, vervolgens – in 1903 – naar de evangelisatiekring Jeruël in Rotterdam, zijn geboorteplaats, waar zijn vader een smederij had gedreven. Johannes, die van kind af aan grote belangstelling voor muziek had, werkte er na de lagere school een jaar lang met tegenzin. Op dertienjarige leeftijd kwam hij op een betere plaats terecht: hij werd jongste bediende in een muziekzaak waar ook zijn commerciële talent aan de dag trad. In 1898 begon De Heer een muziekwinkel aan huis die hij voortdurend zou uitbreiden; hij verkocht bladmuziek en harmoniums.
In de evangelisatiekring Jeruël kwam De Heer tot de ontdekking dat een geschikt liedboek ontbrak. In 1905 publiceerde hij een Zangbundel ten dienst van huisgezin en samenkomsten, een verzameling 675 opwekkingsliederen die vanuit de Verenigde Staten, Wales en Engeland naar Nederland waren overgewaaid. De bundel, die in woord en toon bij de spiritualiteit van ‘de gewone man’ aansloot, was een groot verkoopsucces. Nog in 2004 verscheen een nieuwe zangbundel, met 1011 liederen. In een eeuw tijd zijn meer dan een miljoen exemplaren verkocht.
De Heers activiteiten binnen Jeruël gaven de stoot tot opwekkingssamenkomsten in het hele land, naar het voorbeeld van manifestaties in Groot-Brittannië en Duitsland. De Heer zong en sprak, de bezoekers opwekkend tot bekering en voorbereiding op het einde der tijden en tot de spoedige wederkomst van Christus op aarde. Een sektariër was De Heer niet; hij beoogde geen eigen kerkgenootschap; de samenkomsten, die in grote tenten plaatsvonden, hadden een interkerkelijk karakter.
De Heer schreef ook, vanaf 1919 in het tijdschrift Het Zoeklicht dat in de jaren dertig een oplage van maar liefst 30.000 exemplaren kende. Moderne municatiemiddelen schuwde De Heer niet. Auto’s, voorzien van grammofoon en versterker, maakten door het hele land reclame voor Het Zoeklicht. Vanaf 1924 verzorgde De Heer voor de NCRV-microfoon evangelisatie- en liederenuurtjes die zeer populair waren. Hierbij zong zijn vrouw, De Heer begeleidde op het orgel. Na haar overlijden, in 1928, nam De Heer ook de vocalen voor zijn rekening, niet tot onverdeelde vreugde van de luisteraars.
Zijn werkzame leven trok geestelijk en fysiek een zware wissel op De Heer. Hij was verschillende malen overspannen en kampte geregeld met ernstige gal- en leverklachten, maar steeds kwam hij de inzinkingen te boven. Een hersenbloeding, in 1947, tastte zijn spraakvermogen aan. In 1959, 93 jaar oud, verscheen hij voor het laatst op een grote samenkomst ter gelegenheid van het veertigjarig bestaan van Het Zoeklicht. Twee jaar later overleed hij.
Auteur
Peter Bak, voor Protestant.nl
31 oktober 2008
Verder lezen
D.M. Elsman, Johannes de Heer. Evangelist in het licht van de wederkomst (Zoetermeer 1995)
W. Slagter, ‘Heer, Johannes de (1866-1961)’, in: Biografisch woordenboek van Nederland, V (Den Haag 2002)
Informatie op internet
Biografisch Woordenboek van Nederland
Johannes de Heer
