Christen-democratisch politicus (Biezelinge (Zld) 7 mei 1956)
Jan Peter Balkenende werd geboren in een gereformeerd gezin, als oudste van drie zonen. Na in het Zeeuwse Kapelle de lagere school en in Goes het atheneum te hebben gevolgd, ging hij in 1974 geschiedenis studeren aan de Vrije Universiteit in Amsterdam, vanaf 1979 in combinatie met een studie Nederlands recht. In beide disciplines behaalde hij het doctoraal examen, respectievelijk in 1980 en 1982.
Inmiddels had Balkenende zijn eerste stappen in de politiek gezet. In 1978 was hij lid geworden van het Christen Democratisch Jongeren Appèl. Drie jaar later werd hij in zijn woonplaats Amstelveen lid van de gemeenteraad.
In 1982 werd Balkenende als beleidsmedewerker juridische zaken werkzaam bij het bureau van de Academische Raad. Twee jaar later ging hij voor het Wetenschappelijk Instituut van het CDA werken. In 1988 leerde Balkenende zijn echtgenote kennen, Bianca Hoogendijk, die toen assistent van de CDA-kamerfractie was. Ze trouwden in 1996 en vestigden zich, na de geboorte van dochter Amelie in 1999, in Capelle aan den IJssel.
Balkenende werd in 1998 lid van de Tweede Kamer. Hij werd financieel woordvoerder, maar was ook actief op het terrein van sociale zaken, justitie en binnenlandse zaken. In oktober 2001, nadat fractieleider Jaap de Hoop Scheffer in een machtsstrijd met partijvoorzitter Marnix van Rij verwikkeld was geraakt en het veld moest ruimen, werd Balkenende de nieuwe fractievoorzitter. Een paar maanden later werd hij ook lijsttrekker.
De kamerverkiezingen van mei 2002 werden een triomf voor de Lijst Pim Fortuyn en het CDA, dat van 29 naar 43 zetels steeg en de grootste partij werd. Op 22 juli 2002 werd Balkenende minister-president van een kabinet dat bestond uit CDA, VVD en LPF. Het kabinet hield drie maanden stand, een periode waarin de LPF, zowel haar ministers als de kamerfractie, een instabiele factor bleek. De val van Balkenendes kabinet, in oktober 2002, leidde tot nieuwe verkiezingen. Met 44 zetels werd het CDA opnieuw de grootste partij, twee zetels meer dan de PvdA die zich bijna geheel herstelde van het enorme verlies dat in mei was geleden. Coalitiebesprekingen tussen de beide partijen mislukten, waarna het CDA een kabinet met VVD en D66 formeerde. Het trad op 27 mei 2003 aan, opnieuw onder leiding van Balkenende en gewapend met een stevige hervormingsagenda die de economie er weer bovenop moest helpen.
D66 zette bestuurlijke vernieuwing op de kabinetsagenda, met de gekozen burgemeester en commissaris van de koningin als speerpunt. De hiertoe vereiste grondwetswijziging werd in maart 2005 door de Eerste Kamer verworpen en leidde tot het aftreden van D66-minister van Binnenlandse Zaken Thom de Graaf. Eind juni 2006, nadat de D66-fractie een motie van wantrouwen had gediend tegen VVD-minister Verdonk van Vreemdelingenbeleid en Integratie, zag Balkenende ook zijn tweede kabinet voortijdig stranden. CDA en VVD gingen tot de nieuwe verkiezingen als minderheidskabinet door.
Bij de verkiezingen van 22 november 2006 verloor het CDA drie zetels, maar werd opnieuw de grootste partij. Drie weken later dreigde ook Balkenendes derde kabinet, inmiddels demissionair, ten onder te gaan. De Kamer nam een motie van afkeuring tegen Verdonk aan waarna de VVD-ministers hun portefeuilles ter beschikking wilden stellen. Na een klemmende oproep van Balkenende bleven ze binnenboord.
In februari 2007 trad Balkenende met zijn vierde kabinet aan, een coalitie van CDA, PvdA en ChristenUnie. Op 20 februari 2010 viel het kabinet naar aanleiding van de besluitvorming over de militaire missie in Uruzgan. De PvdA-bewindslieden boden hun ontslag aan, de overige bewindslieden van CDA en ChristenUnie stelden hun portefeuilles ter beschikking.
Op 23 februari werd het ontslag van de PvdA-bewindslieden daadwerkelijk verleend. De beide christelijke partijen bleven aan als demissionair kabinet om Tweede Kamerverkiezingen op 9 juni 2010 voor te bereiden, en tijdens de daaropvolgende formatie. Op 14 oktober 2010 kwam het kabinet ten einde, toen het nieuwe kabinet-Rutte werd beëdigd.
Auteur
Peter Bak, voor protestant.nl
31 oktober 2008
Verder lezen
J.D. Snel, ‘Jan Peter Balkenende werd gevormd aan de Vrije Universiteit. Hij bedreef geen geschiedenis om de geschiedenis’, in: Historisch Nieuwsblad, jg. 2002, no. 8
Informatie op internet
Ministerie van Algemene Zaken
Parlement & Politiek
