Verzamelbegrip (radical reformation) voor bewegingen en individuen, die zich afscheidden van en/of kantten tegen de magisterial reformation: hervorming van Luther, Zwingli en Calvijn.
De radicale reformatoren, hoe divers hun theologische visies ook, deelden een gemeenschappelijke afkeer van de door de grote reformatoren noodzakelijk geachte eenheid van kerk en staat (zie ook: corpus christianum). In dat opzicht beschouwden zij de hervorming als mislukt, ook omdat Luther en zijn navolgers niet de uiterste consequenties trokken uit het sola scriptura beginsel. De radicale reformatoren entten hun theologie en ecclesiologie (uiterlijk dan wel innerlijk, op basis van vrijwilligheid en niet door geboorte) zonder dogma’s en confessies, rechtstreeks op het Nieuwe Testament.
De radicale reformatoren deelden ook het lot om door zowel de grote hervormers als de rooms-katholieken tot gevaarlijke ketters bestempeld te worden. Tot de radicale reformatie worden gerekend: spiritualisten (van mystieke, apocalyptische, profetische, en/of evangelikaal-rationalistische aard), anabaptisten of dopers van spiritualistische, profetische, revolutionaire of pacifistische aard, bijvoorbeeld Hoffman, Simons, Familie der Liefde, en radicale evangelikalen (zoals Coornhert).
Daarnaast worden er ook wel ‘voorlopers’ onder begrepen, zoals waldenzen (Italië), hussieten (Tsjechië), maranen en alumbrados (Spanje), evenals de na-reformatorische nazaten, zoals mennonieten en doopsgezinden, en latere stromingen als die van unitariërs en socinianen (zie antitrinitariërs, dissenters).
Omdat ‘radicale reformatie’ zo’n bonte lading dekt van niet-mainstream reformatorisch denken, is dit begrip niet onomstreden. Luther hanteerde simpelweg de term Schwärmer voor dit ‘ketters ongeregeld’. Later sprak men wel van ‘stiefkinderen van het christendom’, of linke Flügel der Reformation. Sommige historici verengen de term tot de doperse reformatie, terwijl anderen haar oprekken met facetten uit de Contrareformatie. Ondanks alle kritiek handhaaft dit begrip zich in de kerkgeschiedenis.
Auteur
Piet Visser [uit: G. Harinck e.a. (red.), Christelijke Encyclopedie (Kampen 2005)]
Verder lezen
G.H. Williams, Radical Reformation (Kirksville 1992)
