Religieuze overtuiging die door de volgelingen van Calvijn aangehangen wordt
De term is, in combinatie met het woord ‘kerk’, voor het eerst gebruikt in de zestiende eeuw in het vroegere vorstendom de Palts in Duitsland. Volgens H. Heppe wilde men daarmee een kerk aanduiden waarvan de gebouwen en de eredienst gereinigd waren van de uit de rooms-katholieke tijd stammende beelden en gebruiken (zie reformatie). Het hart van de zaak was de terugkeer naar de schrift. Men sprak dan ook van de nach Gottes Wort reformierte Kirche.
De kerken op het Europese continent die Calvijn en zijn theologie en kerkinrichting volgden, namen alle die naam over. In Engeland en Schotland, en later algemeen in de Engelssprekende wereld, gebruikte men de naam presbyterian, waarmee de nadruk gelegd werd op de presbyteriaans-synodale kerkinrichting.
Kenmerkend voor de gereformeerde richting binnen het protestantisme (in onderscheid van de lutherse) was dat de kerken in de verschillende landen elk hun eigen belijdenis schreven. Sommige belijdenissen kregen ook wijdere gelding, zoals de catechismus van Genève, de Heidelbergse catechismus, de tweede Zwitserse confessie en de confessie van Westminster. Kerken die later door emigratie vanuit Nederland in andere werelddelen ontstonden, zoals in Noord- en Zuid-Amerika, Zuid-Afrika, Australië en Nieuw-Zeeland, noemden zich meestal ook gereformeerd.
Kenmerkend voor het gereformeerd belijden en de gereformeerde theologie is de nadruk op de uitverkiezing en het verbond. Wat de godsleer en de christologie betreft, sluiten ze zich aan bij de besluiten van de concilies van de oude kerk (Nicea, Chalcedon).
De liturgie is sober. Tot in de negentiende eeuw zong men praktisch alleen psalmen. De kerkinrichting is bijna overal presbyteriaal-synodaal, al zijn er enkele kerken die een bisschop kennen (bijvoorbeeld in Hongarije). Typerend voor de gereformeerde levensvisie is dat ze de hele cultuur om zich heen wil doordringen (onderwijs, politiek, vakbeweging, enzovoorts).
Auteur
K. Runia [uit: G. Harinck e.a. (red.), Christelijke Encyclopedie (Kampen 2005)]
Verder lezen
W. Aalders e.a, Tien keer Gereformeerd (Kampen 1973)
C. Graafland, Waarom nog gereformeerd? (Kampen 1973)
C. Graafland, Bijbels en daarom gereformeerd (Zoetermeer 2001)
