Protestantse stroming die de komst (voor christenen: wederkomst) van Christus verwacht.
De term adventisme is afgeleid van het Latijnse adventus, komst. Van oorsprong een van de opwekkingsbewegingen (zie revival) die vooral in het begin van de negentiende eeuw in Amerika en Europa opkwamen. Het heeft vanaf die periode het geloof van vooral veel kleinere kerkgenootschappen, evangelische gemeenten en de pinksterbeweging beïnvloed. Het adventisme is een sterk eschatologisch gerichte stroming binnen het protestantisme, vaak verbonden met het geloof in het duizendjarige rijk (chiliasme of millennialisme) dat met de wederkomst van Christus zou aanbreken. De adventisten richten zich hierbij sterk op de tekenen der tijden, die deze wederkomst aankondigen. Vooral de bijbelboeken Daniël en Openbaring van Johannes spelen hierbij een sleutelrol, hoewel ook citaten uit andere bijbelboeken worden gebruikt, zoals Ezechiël, delen van Joël, Zacharia, Jesaja, Matteüs, Marcus en de brieven van Paulus en Petrus. Ook in de oud- en nieuwtestamentische apocriefe en deuterocanonieke boeken zijn er vele verwijzingen naar en beschrijvingen van de advent van de Heer.
Adventisme is als verschijnsel even oud als het christendom, hoewel het in de ‘officiële’ kerkleer altijd een marginaal bestaan heeft gekend. Jezus zelf heeft in Matteüs 24 het einde van de wereld en zijn komst aangekondigd. Vooral in tijden van verdrukking en vervolging, zware rampen en massale geloofsafval werden adventistische opvattingen gehuldigd. De grondlegger van het moderne adventisme is de Noord-Amerikaanse landbouwer en lekenprediker William Miller (1782-1849), die zijn opvattingen in twaalf punten samenvatte. Verder berekende hij, nadat hij een ‘goddelijke openbaring’ had ontvangen, dat Christus zou wederkomen in 1843/1844. Hierdoor kreeg het adventisme als interkerkelijke beweging veel enthousiaste aanhang, die echter na het uitblijven van deze wederkomst verliep. Wat overbleef aan gelovigen verdeelde zich over enkele richtingen en vooral (Amerikaanse) groeperingen: Evangelical Adventists, The Age-to-Come Adventists, The Advent Christians en de Seventh Day Adventists (zevendedagsadventisten). Een van de bekendste recente groeperingen is die van de Branchdavidians, geleid door David Koresh, die met vele van zijn aanhangers in 1993 zelfmoord pleegde.
In Nederland zijn, naast de vele evangelische en pinkstergroeperingen, onder meer uit de adventistische opwekkingsbeweging voortgekomen: Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen (de mormonen), Jehovah’s getuigen, Vergadering van gelovigen, De Levende Kerk van God, verschillende denominaties binnen de apostolische kerken en groeperingen, Volle evangelie gemeenten, Middernachtroep, Noorse Broeders, Eben Haëzer, Bond Nederland-Israël.
Ook buiten het christendom bestaan ‘adventistische’ opvattingen, verwoord door new age, die echter niet uitgaan van de wederkomst van Christus. Zij gaan uit van het einde van een bestaand aeon of tijdperk van 2000 jaar, gevolgd door een nieuw aeon, telkens bepaald doordat de zon in een ander sterrenbeeld komt te staan. Elk aeon wordt gekenmerkt door specifieke eigenschappen. In het jodendom zijn de opvattingen geconcentreerd op de komst van de Messias met als uiterlijke vormen onder andere: herbouw van de verwoeste tempel, de bevrijding uit de macht van vreemde overheersers, herstel van het bijbelse grondbezit.
Vooral na de vele overwinningen van Israël in de Zesdaagse Oorlog van 1967 en de teruggave van delen aan de Palestijnen speelt dit adventisme een essentiële rol bij een aantal orthodoxe tot zeer orthodoxe groeperingen. In de islam wijken de verwachtingsdenkbeelden in feite niet af van die van het christendom, ook niet wat de verschillen betreft tussen de verschillende islamitische geloofsrichtingen.
Auteur
E.G. Hoekstra [uit: G. Harinck e.a. (red.), Christelijke Encyclopedie (Kampen 2005)]
Verder lezen
P. Nouan, Het adventisme. Ontstaan, bestaansreden, leer (Brussel 1973)
J. Diepraam, ‘De luide roep die nooit weerklonk: een kritische blik op 150 jaar Adventisme’, in: Religieuze bewegingen in Nederland, nr. 6 (Amsterdam 1983), 8-57
E. G. Hoekstra, Het einde der tijden. Over christelijke eindtijdverwachtingen (Kampen 1997)
E.G. Hoekstra en M.H. Ipenburg, Wegwijs in religieus en levensbeschouwelijk Nederland (Kampen 2003)
