Geschiedenis

Vereniging, in 1785 opgericht als ‘het Haagsche Genootschap ter verdediging van de voornaamste waarheden van den christelijke godsdienst inzonderheid tegen derzelven hedendaagschen bestrijders’.

Boekenuitgeverij

Wijze van prediking in de gereformeerde kerk.

Stichtingen in Zetten die hun naam ontlenen aan de predikant O.G. Heldring.

Opleidingsinstituut voor zending en werelddiaconaat

Opleidingsinstituut voor zending en werelddiaconaat.

Gereformeerd weekblad.

Gemeenten en verschillende filiaalgemeenten in Nederland, ook bekend als de Evangelische Broedergemeente, Unitas Fratrum, Evangelische Brüderunität of Moravian Church.

Afscheiding van de Evangelisch-Lutherse Kerk.

Kerkgenootschap, ontstaan uit een scheuring onder hervormden als gevolg van de totstandkoming van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN).

Hervormd predikant (Beneden-Knijpe [Fr.] 17 november 1879 - Zwolle 24 april 1943)

Deugdzaam, sober, zuiver, werkzaam, redelijk, oprecht, hoffelijk, en dus geliefd. Maar liefst tweeduizend Zwollenaren trokken eind april 1943 naar zijn laatste rustplaats om hem de laatste eer te bewijzen. De wieg van Gerard Horreüs de Haas had 63 jaar eerder in het Friese Boven-Knijpe gestaan waar zijn vader predikant was. Zijn moeder genoot bekendheid als schrijfster van plattelandsnovellen.

Predikant (Laren 2 oktober 1888 - Apeldoorn 17 mei 1972)

‘De meeste jongelui,’ zei hij in 1969 tegen George Puchinger, ‘hebben een Sturm- und Drangperiode ten aanzien van de geloofszekerheid doorgemaakt. Ik ook.’ Zelfs nadat hij eindexamen gymnasium had gedaan aarzelde Haitjema of het predikantschap wel zijn bestemming was. ‘Ik was zo gegrepen door de klassieken dat ik de weg wilde openhouden om klassieke letteren te gaan studeren.’ Toch werd het theologie, gestimuleerd door zijn rechtzinnig-hervormde ouders.

Jurist en Reveilman (Amsterdam 26 februari 1808 - Den Haag 15 augustus 1838)

Wie Van Halls – korte – levensgang volgt en over enige bijbelvastheid beschikt moet meteen denken aan het evangelieverhaal van de rijke jongeling. ‘Verkoop wat gij hebt, en geef het den armen,’ beantwoordde Jezus diens vraag hoe hij het eeuwige leven kon verwerven. Maar waar de jongeling terugdeinsde zette Van Hall de stap wel. Hij verliet de hervormde kerk en voegde zich bij de afgescheidenen, tot scherpe afkeuring van zijn patricische familie en vriendenkring.

Literatuurredacteur (Middelburg 11 maart 1892 - Middelburg 30 december 1985)

Vier jaar lang, van 1941 tot 1945, bepaalde hij wat er aan bovengrondse literatuur verscheen. Auteurs die niet in de geest van de Duitse bezetter schreven deed hij in de ban, dwarsliggende uitgevers kregen geen papier. ‘Het is natuurlijk noodzakelijk, uit liefde tot het volk, de gemeenschap tegen verkeerd gerichte kunst in bescherming te nemen,’ omschreef Van Ham zijn taak in De Schouw, spreekbuis van de ‘foute’ Kultuurkamer.

Bioloog, schrijver (Maassluis 25 november 1944)

‘Toen ik op 1 april 1951 naar de Grote School ging,’ schreef Maarten ’t Hart in 1984 in zijn autobiografie Het roer kan nog zesmaal om, ‘voelde ik mij al zo superieur, vergeleken met mijn leeftijdgenoten, dat ik mij er nog veel heviger dan drie jaar daarvoor tegen verzette dat mijn moeder mij wegbrengen zou.’ Als vierjarige kleuter was hij alleen naar de ‘bewaarschool’ gewandeld, stiekem gevolgd door zijn moeder. Drie jaar later moest ze toch echt mee, om hem op de Maassluise Dr. Abraham Kuyperschool te laten inschrijven.

Predikant en hoogleraar (Rotterdam 11 april 1869 - Amsterdam 9 december 1938)

Eigenlijk viel hij overal buiten – als theoloog, als filosoof, als predikant. De Hartog had onmiskenbaar oorspronkelijke en geniale trekken, maar daarbij bleef het ook. Zijn denken bleef te speculatief, meer gevoelsmatig dan intellectueel, even briljant als brokkelig. Zijn grootste bekendheid genoot De Hartog als kanselredenaar: hartstochtelijk, meespelend en improviserend, met een geheel eigen woordkeuze en betoogtrant die in al zijn grilligheid soms tot ontsporingen leidde. ‘Eens, het was in de Amstelkerk,' ‘herinnerde NRC-Handelsbladcolumnist J.L. Heldring zich uit zijn tienerjaren, ‘raakte hij zo in vervoering dat hij uitriep dat iedere vrouw een hoer was.’

Schrijver (Haarlem 22 april 1914 - Houston [Texas] 22 september 2002)

‘Ik kan lezen! Ik kan lezen!’ kwam kleine Jan gillend na zijn eerste schooldag thuis. Zijn vader, predikant en hoogleraar A.H. de Hartog, pakte de bijbel, sloeg die open en vroeg: ‘Wat staat hier dan?’ Jan zei: ‘Aap, Noot, Mies.’ Zijn vader: ‘Nou, ja, daar komt het wel zo ongeveer op neer.’ Al te lang enthousiast over de schoolgang bleef Jan niet. Vier jaar later, toen hij tien was, liep hij weg en werd ketelbink op een vissersboot die de Zuiderzee bevoer. Jan woonde toen bij een weduwe in Huizen, omdat zijn moeder ernstig ziek was en zijn vader niet voor hem kon zorgen.

Predikant (Enumatil [Gr] 14 september 1886 - Den Haag 24 maart 1974)

Zijn hele werkzame leven stond in dienst van het kerklied. Maar als er vroeger thuis, onder leiding van zijn moeder die was grootgebracht in de vrije evangelische gemeente van Jan de Liefde, werd gezongen, mocht Henk meestal niet meedoen. Hij kon geen wijs houden. Zijn liefde voor het zingen leed er niet onder, al ergerde Henk zich ’s zondags in de kerk mateloos aan het trage en lijzige geklaag. Behalve muzikaal bleek hij ook zakelijk. Op de lagere school handelde hij in kippen en eieren, op het gymnasium in tweedehandsboeken en schilderijen. Maar de muziek noch de handel werd Haspers broodwinning: hij besloot predikant te worden.

Predikant en dichter (Leeuwarden 14 februari 1835 - Schiedam 19 januari 1894)

Als kind stond hij al op een stoof te preken, naar voorbeeld van zijn grootvader en voornaamgever François Bekius die hervormd predikant in het Friese Dantumawoude was. Zijn moeder was een zwaarmoedige, aan depressies lijdende vrouw van wie François Haverschmidt zich nooit heeft kunnen losmaken. Zijn vader was een Leeuwardense apotheker en wijnhandelaar die, om de wijn zelf te kunnen importeren, ook een rederij begon. Diens grootvader heette nog gewoon ‘Haver’; hij werd opgevoed door een oom die Schmidt heette en voegde deze achternaam uit dank aan de zijne toe.

Jurist en antirevolutionair politicus (Amsterdam 20 juli 1852 - Utrecht 12 juni 1932)

Theo Heemskerk was een zoon van de politicus mr. J. Heemskerk die van 1883 tot 1888 Nederlands laatste conservatieve kabinet leidde. Aanvankelijk leek weinig erop te duiden dat Theo in zijn vaders voetsporen zou treden. Na in Den Haag de HBS te hebben doorlopen ging hij studeren aan de Delftse Polytechnische School.

De geschiedenis van het protestantisme is een mannenzaak. Ook in de de portrettengalerij van Protestant.nl treft men slechts een enkele vrouw aan. Dit wil niet zeggen dat protestantse vrouwen geen invloed hadden op samenleving, kerk of politiek. Maar hun rol bleef onderbelicht. Voor Protestant.nl zet historica Hanneke Hoekstra een aantal protestantse vrouwen van betekenis in de schijnwerpers, te beginnen met Henriëtte Kuyper, dochter van Abraham, die een actieve rol speelde in de kwestie rond zijn opvolging.

Er is al veel over gezegd: Nederland lijdt de laatste jaren aan canonitis: de ziekte die leidt tot een dwangmatige neiging een rangorde in gebeurtenissen en personen aan te brengen. Die ziekte is, zelfs zonder het opstellen van een canon, onontkoombaar. Ieder mens heeft een neiging orde aan te brengen in de chaos en het één voor belangrijker te houden dan het ander. Heftige eigentijdse indrukken zijn al gauw grootser dan inmiddels vervaagde gebeurtenissen uit het verleden. Dat gaf een hilarische kleuring aan de eerste grote canon van deze eeuw.