Theoloog, cultuurfilosoof, musicus, medicus (Kaysersberg 14.1.1875 - Lambarene 4.9.1965)
Na drie promoties (filosofie, theologie, medicijnen), een universitair docentschap te Straatsburg en twee omvangrijke studies (over Bach en de ‘historische Jezus’), vertrok Schweitzer in 1913 naar Lambarene (Gabon) om daar als tropenarts de navolging van Jezus in praktijk te brengen. In grote zelfstandigheid werkte hij daar tot zijn dood aan een medischsociaal project, dat nog altijd geldt als een toonbeeld van gerealiseerde humaniteit. Ondertussen bleef Schweitzer studeren en bereidde hij nieuwe publicaties voor. Ook bleef hij actief als musicus. Wanneer hij met verlof in Europa was, gaf hij her en der, ook in Nederland, orgelconcerten om zijn werk in Lambarene te kunnen financieren. In 1954 ontving Schweitzer de Nobelprijs voor de vrede.
Als theoloog maakte Schweitzer vooral indruk door zijn monumentale studie Geschichte der Leben-Jesu-Forschung (1906). Na aangetoond te hebben hoe subjectief Jezus telkens weer is geportretteerd, presenteert hij het beeld van een consequent eschatologisch opererende Jezus – een Jezus die door zijn dood de komst van het Koninkrijk wil forceren.
Hoe vernieuwend Schweitzer als theoloog ook was, zijn grootste betekenis ligt in zijn cultuurfilosofie. Al tijdens zijn studie te Straatsburg zocht Schweitzer naar een ethiek die weer richting zou geven aan de ontspoorde westerse cultuur. Deze ethiek zou geen product moeten zijn van een bepaalde interpretatie van de werkelijkheid, maar resultaat van eigen, onafhankelijke reflectie. In Kultur und Ethik (1923) formuleert Schweitzer zijn ethiek ‘Ehrfurcht vor dem Leben’. Alleen de ethiek die ook rekening houdt met niet-menselijke belangen, kan de zo materialistische westerse cultuur een nieuw elan verschaffen. Ethiek is volgens Schweitzer ‘onbegrensd geworden verantwoordelijkheid voor alles wat leeft’. ‘Eerbied voor het leven’ kwam voor hem neer op de universele ethiek van de liefde.
Auteur
Hans Bouma [uit: G. Harinck e.a.(red.), Christelijke Encyclopedie (Kampen 2005)]
Verder lezen
Albert Schweitzer, Gesammelte Werk, V dln. (München 1975)
G.J. Bor, Albert Schweitzer. Arts zonder grenzen (Kampen 1996)
B. Daeter, Albert Schweitzer. Een pionier in het oerwoud (Baarn 2002)
