Wetenschap met als onderzoeksveld de opvoeding.
De pedagogiek deed in 1918 als wetenschap haar intrede aan Nederlandse universiteiten met de aanstelling van buitengewone hoogleraren. Zij deden dit werk doorgaans tegen geringe vergoeding naast een andere betrekking of gewoon hoogleraarschap.
De pioniers waren: S. Casimir aan de Rijksuniversiteit van Leiden, in 1918 aangesteld vanwege de ‘Vereniging Nederlandsch Lyceum’; Ph.A. Kohnstamm aan de Universiteit van Amsterdam, in 1919 aangesteld vanwege de Maatschappij tot Nut van ’t Algemeen; J.H. Gunning in Utrecht, in 1923 aangesteld door het rijk; en J. Waterink aan de Vrije Universiteit (VU), in 1926 aangesteld vanwege het Gereformeerd Schoolverband. Alleen J.H.E.J. Hoogveld in Nijmegen werd in 1923 direct al benoemd tot gewoon hoogleraar. Gewone hoogleraren als hadden doorgaans een brede opdracht met pedagogiek als onderdeel. Deze pedagogen publiceerden vele artikelen en boekjes met praktische wenken voor ouders en onderwijzers. Zij gaven les aan studenten die pedagogiek als een bijvak van wijsbegeerte konden volgen. Pedagogiek was in deze jaren onderdeel van de wijsbegeerte; hetzelfde geldt voor psychologie. Waterink en Kohnstamm profileerden zich ook als psycholoog. Deze eerste generatie pedagogen staat te boek als beginselpedagogen of normatieve pedagogen, omdat zij de pedagogiek afhankelijk stelden van andere wetenschappen als wijsbegeerte, psychologie, dogmatiek en ethiek.
Na de Tweede Wereldoorlog kwam daarop een reactie in de vorm van de geesteswetenschappelijke pedagogiek of fenomenologie van M.J. Langeveld, S. Strasser en N. Perquin. Zij beschreven de pedagogiek als een zelfstandige wetenschap met eigen onderzoeksmethoden en een eigen onderzoeksveld, de opvoeding. Dat betekende het begin van de zelfstandige discipline pedagogiek die gaandeweg meerdere methodieken ontwikkelde en gebruikte.
Auteur
Marjoke Rietveld-van Wingerden [uit: G. Harinck e.a.(red.), Christelijke Encyclopedie (Kampen 2005)]
Verder lezen
E. Mulder, Beginsel en beroep. Pedagogiek aan de universiteit in Nederland 1900-1940 (Amsterdam 1989)
S. Miedema (red.), Pedagogiek in meervoud (Houten 1995 5e druk)
M. Rietveld-van Wingerden en J.C. Sturm, ‘Levensbeschouwing in de Nederlandse universitaire pedagogiek van de twintigste eeuw. Godsdienst en levensbeschouwing bij Waterink en Langeveld’, in: Pedagogisch tijdschrift, XXVI (2001), 3-4, 279-293
