Westerse benaming en sindsdien aangenomen door de aanhangers voor zowel een aantal stromingen in de filosofie als voor een religie, omstreeks 544 v.Chr. gesticht door de Voor-Indiër Siddharta Gautama (560-480 v.Chr.), beter bekend als de Boeddha (de Verlichte).
Na zijn dood werd zijn lichaam gecremeerd en zijn as verdeeld over acht stupa’s (tempeltjes), die bijzondere verering genieten. Oorspronkelijk kwam het boeddhisme alleen voor in het Verre Oosten, later echter over de gehele wereld. Het is gebaseerd op een groot aantal geschriften, verdeeld in de canonieke teksten en de commentaren. Tot de eerste categorie hoort de tekstverzameling Tipitaka (De drie korven), bestaande uit: Vinayapitika (over leefregels van de sangha, kloostergemeenschap), Suttapitaka of Sutra (leerreden van de Boeddha) en Abhiddhammapitaka of Abhidharma (Korf van de scholastieke teksten). Verder zijn er nog vele andere teksten, die horen bij de verschillende scholen binnen het boeddhisme.
De centrale idee is dat alle bestaan is verbonden met lijden, waaruit verlossing in een normaal bestaan onmogelijk is: alles wat sterft gaat volgens de reïncarnatie in een nieuw leven over. De vier edele waarheden geven een analyse van dat lijden en de wijze waarop dat overwonnen kan worden. Ten eerste bestaat er lijden op drie niveaus: fysiek, psychisch en existentieel. Ten tweede ontstaat dit lijden als gevolg van de begeerte en het niet inzien dat alles uiteindelijk vergankelijk is en dat het gehecht zijn aan het aardse tot het lijden zal voeren. De derde waarheid is dat het mogelijk is dit lijden op te heffen, de vierde waarheid geeft aan dat dit slechts kan via de weg van het ‘achtvoudig pad’: juiste overtuiging; juist besluit; juist spreken; juist handelen; juiste levenswijze; juiste inspanning; juist bewustzijn; juiste meditatieve concentratie.
De verlossingsleer, zonder het bestaan van goden of God, kan in vier begrippen worden samengevat: Sila, een aantal geboden ten behoeve van een zedelijk verantwoord leven als inleiding van de onthechting aan dit aardse bestaan; Samadhi, de eis van totale meditatie; Panna, het inzicht door meditatie verkregen; en nirwana, de totale overwinning van de schijn, de verlossing, de totale vrede.
Nederland kent een relatief groot aantal, vooral kleine tot zeer kleine boeddhistische organisaties, sommige met eigen kloostergemeenschappen.
Auteur
E.G. Hoekstra [uit: G. Harinck e.a. (red.), Christelijke Encyclopedie (Kampen 2005)]
Verder lezen
Victor J. van Gemert, Boeddhisme in Nederland (Nijmegen 1990)
Jack Kornfield, Het kleine Boeddha boek (Den Haag 1997)
Marien van den Boom en Lourens Minnema, Boeddhisme, serie Wegwijs (Kampen 2000)
J. Mohamad Sjah, ‘Boeddhisme’, in: E.G. Hoekstra en R. Kranenborg (red.), Rituelen in religieus Nederland (Baarn 2001), 377-402
