Christelijk-esoterische levensbeschouwing, ontwikkeld door Rudolf Steiner vanuit de theosofie, gecombineerd met filosofische elementen uit het idealisme en de levensbeschouwing van Goethe.
Steiner definieerde de antroposofie als een ‘spirituele wetenschap’ en als ‘een kennisweg die het spirituele in de mens verbindt met het spirituele in de kosmos’. Om uit te leggen hoe de mens een hoger spiritueel bewustzijn kan bereiken ontwikkelde Steiner, voortbouwend op theosofische ideeën, een complexe theorie over de verhouding tussen lichaam, ziel en geest. Zowel de individuele mens als onze wereld en ons zonnestelsel bevindt zich in een proces van spirituele evolutie naar steeds hogere niveaus.
Een essentiële rol in dat proces wordt gespeeld door Christus, die door Steiner werd gezien als de incarnatie van de goddelijke logos. In tegenstelling tot de meeste theosofische systemen, die Jezus zien als niet meer dan een grote wijsheidsleraar, beschrijft Steiner hem als ‘de zonnegeest’ die is neergedaald in het lichaam van Jezus om door zijn offer zowel de mensheid als de aarde te verlossen. Door deze daad is Christus geworden tot de ‘innerlijke zon’ van de aarde, die zin en richting geeft aan het evolutieproces. In een poging om de evangeliën naar Mattëus en Lucas met elkaar in overeenstemming te brengen, beweert Steiner dat er twee kinderen waren met de naam Jezus, beiden met ouders genaamd Jozef en Maria! Het ‘ik’ van het ene kind zou zijn overgegaan in het andere kind tijdens de onderwijzing in de tempel. Jezus’ taak is de mens te helpen in de strijd tegen het kwaad, gepersonifieerd in de demonische figuren Lucifer en Ahriman.
De huidige Antroposofische Vereniging, gebaseerd op Steiners leer, werd gesticht in 1923/24, als voortzetting van een eerdere Antroposofische Vereniging die in 1913 was ontstaan als een afsplitsing van de Theosofische Vereniging. De antroposofische beweging heeft haar centrum in Dornach (Zwitserland), en heeft onder andere initiatieven ontwikkeld op het gebied van het onderwijs (de vrije school), de gezondheidszorg, en de biodynamische landbouw. Ook in Nederland is de antroposofie op al deze terreinen actief.
Auteur
Wouter J. Hanegraaff [uit: G. Harinck e.a. (red.), Christelijke Encyclopedie (Kampen 2005)]
Verder lezen
Geoffrey Ahern, Sun at Midnight: The Rudolf Steiner Movement and the Western Esoteric Tradition (Wellingborough 1984)
Themanummer ‘Antroposofie’, Religieuze Bewegingen in Nederland XVII (1988)
Christoph Lindenberg, Rudolf Steiner: Eine Biographie, 2 dln. (Stuttgart 1997)
Cees Leijenhorst, ‘Anthroposophy’, in: W.J. Hanegraaff (red.), Dictionary of Gnosis and Western Esotericism (Leiden 2005)
