Rechten en vrijheden van mensen die in verdragen of grondwetten zijn neergelegd.
Het bijbelse gegeven dat de mens geschapen is naar Gods beeld (Genesis 1:27), is een belangrijke inspiratiebron voor de erkenning van de waarde van de menselijke persoon. Een eerste erkenning van de individuele godsdienstvrijheid is in Nederland al te vinden in de Unie van Utrecht van 1579. John Locke formuleerde rond 1690 de idee van de aangeboren mensenrechten van life, liberty and property, die aan ieder mens toekomen. De gedachte vond erkenning in de Bill of Rights van Virginia en in de Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring van 4 juli 1776.
Na de Franse Revolutie van 1789 aanvaardde de Franse Nationale Vergadering de Verklaring van de rechten van de mens en de burger, die onder meer de persoonlijke vrijheid en de vrijheid van meningsuiting waarborgt. De fundamentele rechten vonden hun weg in andere grondwetten die aan het eind van de achttiende en het begin van de negentiende eeuw totstandkwamen. Dat geldt ook voor de Nederlandse Grondwet van 1815.
Na de algehele herziening van 1983 schrijft hoofdstuk 1 van de Grondwet gelijke behandeling in gelijke gevallen voor en verbiedt het discriminatie. Als klassieke grondrechten worden verder de vrijheid van godsdienst of levensovertuiging, de vrijheid van meningsuiting, het recht tot vereniging, vergadering en betoging en de eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer genoemd. Deze rechten zijn afdwingbaar bij de rechter. Ten slotte is er artikel 23 inzake de onderwijsvrijheid en de financiële gelijkstelling van bijzonder en openbaar onderwijs.
Op internationaal vlak zijn na de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog vele verklaringen en verdragen betreffende mensenrechten totstandgekomen, te beginnen met de (nietbindende) Universele verklaring van de rechten van de mens, die op 10 december 1948 door de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties is geproclameerd. Op basis hiervan zijn in 1966 het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten en het Internationaal Verdrag inzake economische, sociale en culturele rechten gesloten.
Auteur
A.K. Koekkoek [uit: G. Harinck e.a.(red.), Christelijke Encyclopedie (Kampen 2005)]
Verder lezen
M.I. van Dooren, Inleiding mensenrechten (Den Haag 2002)
F.M.C. Vlemminx, Een nieuw profiel van de grondrechten. Een analyse van de prestatieplichten ingevolge klassieke en sociale grondrechten (Den Haag 2002 3de druk)
