Systematische acties om joden het leven onmogelijk te maken.
Joden werden omwille van hun geloof voor het eerst vervolgd in 169 v. Chr. door Antiochus IV Epifanes. Diens politiek van geforceerde hellenisering resulteerde in de Makkabeese opstand. De eerste gedocumenteerde pogrom vond plaats in Alexandrië (38 n. Chr.); oorzaken waren afgunst en religieuze vooroordelen van de Griekse bevolking.
Met de komst van het christendom namen religieuze beschuldigingen de overhand. De vermeende schuld van joden aan de dood van Christus rechtvaardigde rondtrekkende kruisvaarders de joodse gemeenten aan de Rijn (Speijer, Worms, Mainz) te verwoesten (1096). De tweede en derde kruistocht gingen gepaard met vervolgingen in Duitsland (Bonn, 1200) en Engeland (York, 1190). In deze periode ontstonden beschuldigingen van hostieschending (Rintfleisch pogrom, Zuid-Duitsland, 1298) en het infame ‘bloedsprookje’: het bereiden van ongezuurde broden voor pesach met het bloed van een christelijk kind. Ofschoon paus Innocentius III deze beschuldiging ontkrachtte, eiste ze tot in de twintigste eeuw haar slachtoffers (Kielce, 1946).
Vervolgingen en verbanningen omlijsten de middeleeuwse godsdienstdisputen (Barcelona, 1263). In Parijs (1245) verbrandde men 24 karrenladingen talmoedische geschriften op instigatie van de dominicanen. Tijdens de pestepidemie in 1348 beschuldigde men joden ervan bronnen te vergiftigen; lynchpartijen en verbanningen waren het gevolg. Deels om religieuze motieven verbande Engeland de joden in 1290, Frankrijk in 1394. De verbanning uit Spanje en Portugal (1496) sloeg diepe wonden in de joodse ziel. In 1648 teisterde de kozakkenleider Chielminicki de joden van Oost Europa. In 1881-1882 woedden pogroms in Rusland, massale emigratie was het gevolg. In deze periode namen antisemitische vooroordelen racistische vormen aan, resulterend in de naziideologie (zie ook holocaust).
De herinnering aan de kruistochten en de verbanning uit Spanje is in treurdichten vereeuwigd in het joodse gebedenboek. De negende Av, vastendag voor de verwoesting van de tempel, geldt als dag van herinnering aan de vervolgingen door de eeuwen heen. Zie ook: antisemitisme.
Auteur
Eric Ottenheijm [uit: G. Harinck e.a.(red.), Christelijke Encyclopedie (Kampen 2005)]
Verder lezen
M.L. Margolis/A. Marx, A History of the Jewish People (New York 1972)
