Godsdienstoorlog: oorlog over het geloof.
Het begrip godsdienstoorlog ontstond in de zestiende/zeventiende eeuw als aanduiding van de bewapende conflicten tussen de door de Reformatie ontstane verschillende confessionele richtingen. Het begrip geldt echter voor alle oorlogen waarbij godsdienst een fundamentele rol speelt. Daarbij kan godsdienst zowel de aanleiding tot een conflict zijn als de bepalende factor in de wijze van oorlogsvoering. Dergelijke godsdienstoorlogen zijn de eeuwen door gevoerd, waarbij te denken is aan de in alle religies voorkomende conflicten over leerstukken en heiligdommen, de joodse en islamitische heilige oorlogen, en de christelijke kruistochten.
Meer toegespitst duidt het begrip godsdienstoorlog op de grote conflicten tussen de christelijke confessies in de vroegmoderne tijd, die een dusdanig politieke lading kregen dat zij tot oorlogen leidden. Voorbeelden hiervan zijn de oorlogen tussen de katholieke en protestantse kantons in Zwitserland (1519,1531) en de Dertigjarige Oorlog tussen keizer en paus enerzijds en protestantse vorsten en steden anderzijds (1618-1648).
Voor de Nederlanden kan de Tachtigjarige Oorlog als een voorbeeld gelden, hoofdzakelijk echter in de beginfase, waar het overwegende gereformeerde noordelijke deel in opstand kwam tegen de Spaans-katholieke heerschappij. Daarbij is het de vraag of geloof en confessie wel een dermate grote rol speelden als de politieke propaganda van die tijd het liet voorkomen.
Voor Europa geldt dat deze godsdienstoorlogen een proces vormden dat geleid heeft tot een andere afgrenzing van de verschillende confessies en de daarmee samenhangende politieke en culturele vorming van de afzonderlijke staten. Belangrijke factor in de godsdienstoorlogen was de gedachte dat er in een bepaald gebied slechts één godsdienstige overtuiging kan zijn.
Sinds het einde van de twintigste eeuw is er in feite een heropleving van de godsdienstoorlogen, vooral door de opkomst van militante islamitische stromingen. Onder beroep op het voeren van de heilige oorlog (jihad) werden wereldwijd terroristische aanslagen gepleegd.
Auteur
Herman Selderhuis [uit: G. Harinck e.a. (red.), Christelijke Encyclopedie (Kampen 2005)]
Verder lezen
J. Douma, Gewapende vrede (Kampen 1988)
J.T. Johnson, The Holy War Idea in Western and Islamic Traditions (University Park PA 1997)
