Huub Oosterhuis is priester, theoloog en dichter (Amsterdam 1 november 1933)
‘Ik heb lang het gevoel gehouden dat ik te moeilijk ben, te zwaar,’ zei hij in 2008 toen Arjan Visser van Trouw hem voor zijn bekende feuilleton ‘Tien geboden’ interviewde. Als kind was Oosterhuis bang en eenzaam, voortdurend aanhankelijkheid zoekend. Driftig was hij ook, koppig, tot wanhoop van zijn moeder. ‘Ik herinner me scènes waarbij ik aan een arm de straat over werd gesleurd, op weg naar school.’ Als kind had Oosterhuis een betere band met zijn vader, die hem een gevoel van veiligheid en geborgenheid gaf. ‘We gingen vaak samen naar de kerk, mijn hand in zijn hand in zijn jaszak.’
Huub Oosterhuis werd geboren op 1 november 1933 – Allerheiligen. In het Amsterdamse gezin werden zeven kinderen geboren; drie stierven kort nadat ze ter wereld waren gekomen. De last van dit verdriet drukte zwaar op Huubs moeder die niet goed raad wist met zijn behoefte aan aandacht en liefde. ‘Ik probeerde haar te veroveren, ik deed ongelooflijk mijn best voor haar.’ Behalve zijn temperament gaven ook Huubs gezondheid zorgen. Als gevolg van jeugdreuma, roodvonk en ondervoeding, in de hongerwinter, was hij een broze tiener. Op veertienjarige leeftijd leek hij zijn verdere leven in een rolstoel te moeten doorbrengen. Ontwrichte nekwervels beknelden een zenuw en verlamden hem volledig. Door elektroshocks werd de zenuw weer geactiveerd en een maand later stond Huub weer op zijn benen.
In 1952 slaagde hij voor zijn gymnasiumdiploma en besloot hij priester te worden. Dat wilde hij als kind al. Het voornemen verdween echter tijdens zijn puberteitsjaren waarin hij heftige aanvaringen met zijn vader had, maar rond zijn achttiende kwam de roeping tot het priesterschap weer aan de oppervlakte. Dat hij was gered van verlamming was er niet vreemd aan. ‘Ik had het gevoel dat ik iets terug moest doen.’ Oosterhuis trad in bij de jezuïeten en studeerde achtereenvolgens filosofie, Nederlands en theologie. In 1964, twaalf jaar na zijn intreding, werd hij in de Maastrichtse Sint-Servaasbasiliek tot priester gewijd.
Het celibaat was toen al onderwerp van discussie. Oosterhuis en veel generatiegenoten vonden dat een priester moest kunnen trouwen. Er leek verandering op til, mede onder invloed van de maatschappelijke omwenteling die zich in de jaren zestig voltrok. Ook in het Vaticaan leek een en ander in beweging te komen, vooral door toedoen van paus Johannes XXIII, maar wezenlijke hervormingen bleven uit. Onder opvolger Paulus VI bleef het celibaat van kracht, tot teleurstelling en frustratie van Oosterhuis die in 1965 voor de Amsterdamse Studentenekklesia was gaan werken.
Eind 1968 kondigde een van de studentenpastors aan te gaan trouwen. Een conflict met de bisschop van Haarlem was het gevolg, waarna de Studentenekklesia begin 1969 besloot haar eigen weg te gaan. Oosterhuis werd uit de jezuïetenorde gezet, om een jaar later als priester te worden geschorst, nadat ook hij in het huwelijk was getreden. De relatie werd geen succes; het celibaat bleek bepaald geen ideale voorbereiding op het huwelijk. Na acht jaar liep het spaak. ‘Ik wist niet hoe ik getrouwd moest zijn en met verliefdheden moest omgaan,’ zei Oosterhuis in 2008 tegen Visser. De beide kinderen die uit het huwelijk werden geboren, Trijntje en Tjeerd, zouden als musici naam maken.
In 1972 stichtte Oosterhuis het cultureel centrum De Populier, de voorloper van De Balie. In 1990 was hij medeoprichter van De Rode Hoed, centrum voor cultuur, religie en politiek waarvan hij tot 1998 directeur was. Oosterhuis gaf ook de stoot tot het maandblad Roodkoper dat in 1995 het licht zag. Als schrijver-tekstdichter spande hij zich in voor liturgische vernieuwing, daarbij proberend eeuwenoude teksten naar het heden te hertalen. Zijn liederen vonden ook hun weg naar de protestantse kerken. Het Liedboek voor de Kerken telt vijftien gezangen van Oosterhuis’ hand. Zijn lied ‘De steppe zal bloeien’ werd in 2006 door NCRV-luisteraars tot het mooiste religieuze lied gekozen. In hetzelfde jaar was Oosterhuis SP-lijstduwer bij de Tweede-Kamerverkiezingen en baarde hij opzien met de uitspraak dat de uitzetting van illegalen te vergelijken was met het ophalen van joden door de Nederlandse politie tijdens de Duitse bezetting.
Auteur
Peter Bak, voor Protestant.nl
29 oktober 2009
Informatie op internet
Trouw
OOSTERHUIS, HUBERTUS JOSEPHUS GERARDUS HENRICUS (versie 2005)
Dichter van teksten voor kerkliederen en liturgie (Amsterdam 1.11.1933)
Huub Oosterhuis trad in 1953 toe tot de orde der jezuïeten en werd priester gewijd in 1964. Hij studeerde filosofie, Nederlandse taal- en letterkunde en theologie. Hij publiceerde vanaf 1961 liturgische teksten, vrije poëzie, beschouwingen en theologische opstellen. Oosterhuis was onder meer medeoprichter van de Werkgroep voor Volkstaalliturgie (1960) en de Stichting Leerhuis & Liturgie (1980) te Amsterdam. Veel van zijn liedteksten en liturgische teksten schreef Oosterhuis voor gebruik in de Amsterdamse studentenecclesia, waar hij vanaf 1960 studentenpastor en priester was. Uit die tijd dateert de samenwerking van Oosterhuis met de componist Bernard Huijbers.
Wegens een conflict over het celibaat werd hij in 1969 uit de jezuïetenorde en in 1970 uit het priesterambt ontslagen. In datzelfde jaar trouwde hij. Zijn teksten werden gepubliceerd in onder andere Aandachtig liedboek (1983) en Nieuw bijbels liedboek (1986) en in diverse buitenlandse bundels. Oosterhuis leverde een substantiële bijdrage aan een nieuw repertoire van Nederlandstalige liturgische gezangen.
Auteur
Richard Bot [uit: G. Harinck e.a.(red.), Christelijke Encyclopedie (Kampen 2005)]
Verder lezen
A. van Heusden e.a. (red.), Liedje dat ik niet kan laten (Kampen 2002)
