Italiaans bouwmeester, schilder, dichter en ongeëvenaard beeldhouwer (Caprese 6.3.1475 - Rome 18.2.1564)
Michelangelo begon aan het hof van Lorenzo il Magnifico de Medici (1449-1492) en was werkzaam voor pausen, van Julius II (1503-13) tot Paulus III (1534-49). Zijn beeldende productie cirkelt vrijwel geheel om het menselijk lichaam, naakt of gekleed, uitgehakt of geschilderd, triomfantelijk of gekweld. Zijn oeuvre lijkt door tegengestelde krachten bepaald. Als kind aan huis bij Lorenzo de Medici, werd hij meer dan Rafaël gevormd in de geest van de Platoonse Academie, zoals door Marsilio Ficino (1433-1499) en Pico della Mirandola (1463-1494). Tegelijk voelde hij zich geraakt door de boetprediker Girolamo Savonarola (1452-1498).
Een vroeg meesterwerk is zijn vijf meter hoge sculptuur David (1504). Zijn ontwerp voor het grafmonument van Julius II werd nooit gerealiseerd, maar wat daarvan gereed kwam, boezemde ontzag in: Mozes, twee voltooide slaven en vier ‘onvoltooide’ (al in 1506 bleef Mattheüs ‘onvoltooid’). Ontzag wekte ook zijn plafondschildering in de Sixtijnse kapel met negen taferelen uit Genesis (1508-1512). De omlijsting vormt een complex referentiekader, gedomineerd door bijbelse profeten en heidense sibillen (profetessen). Adams schoonheid, parallel aan die van de schepper, correspondeert met de eeuwenoude theologische gedachte: ‘God werd mens opdat de mens God kon worden’. Het Laatste Oordeel – op de wand achter het altaar – ontstond later (1537-1541). Het wekte verontrusting, minder door de mythologische motieven dan door het loslaten van de traditionele ordening. Sinds Luther (1517), de plundering van Rome (1527) en de Turkse dreiging (Wenen, 1529) was de wereld onherkenbaar veranderd.
Door de dichteres Vittoria Colonna (1492-1547) leerde Michelangelo de Reformatie kennen, terwijl hij evenzeer met de Contrareformatie kennismaakte. Zinspeelde het Laatste Oordeel op de kerkelijke crisis? Hoe dit zij, stilistisch inspireerde deze wandschildering het maniërisme.
Auteur
Willem L. Meijer [uit: G. Harinck e.a.(red.), Christelijke Encyclopedie (Kampen 2005)]
Verder lezen
Erwin Panofsky, Iconologie (Utrecht/Antwerpen 1970)
Robert Coughlan e.a., De wereld van Michelangelo (Amsterdam 19733)
De Sixtijnse Kapel. Woord vooraf Carlo Pietrangeli (Tielt/Kampen 1986)
