Ongeëvenaard veelzijdig Italiaans denker, onderzoeker, ingenieur, kunstenaar en kunsttheoreticus, zonder vaste mecenas (Vinci 15.4.1452 - Cloux 2.5.1519).
Het laatst in dienst bij koning Frans I (1494-1547) van Frankrijk. Met Rafaël en Michelangelo behoort hij tot de genieën die het beeld van de renaissance bepalen. Hij was eerder geboren dan de beide anderen en vond meer aansluiting bij een traditie van praktische geleerdheid. Vergeleken met het veldwinnende neoplatonisme stond hij dichter bij Aristoteles (384-322 v. Chr.). De humanisten, noteerde hij, zagen hem als een ‘ongeletterd man’, hoe hij ook studeerde. Toch voelde hij zich hun meerdere. Beriepen zij zich op de klassieken, hij beriep zich op de natuur, ‘de leermeester van hun leermeesters’. Zijn hartstocht voor experimenteel onderzoek en de ongekende snelheid van zijn visuele waarneming, stelden hem in staat misvattingen over werkingen van de natuur te ontzenuwen.
Hij schonk aandacht aan sfumato, het vervagende effect van licht op de omtrek van vormen. Ook ontdekte hij dat lichtstralen in het oog samenkomen, en wel volgens de figuur van een kegel. Dit bracht hem tot verbetering van de perspectief. Sectie van lijken schonk hem inzicht in bouw en functie van het menselijk lichaam. Hiervoor ontwikkelde hij de opengewerkte tekening (basis van de anatomische atlas).
Zijn Laatste Avondmaal (1495-98) transformeert een traditioneel motief – de instelling van de heilige mis – in een psychologisch drama: twaalf discipelen drukken elk hun eigen gemoedsgesteldheid uit in reactie op Jezus’ woord dat één hem zal verraden (Mat. 26:21-22). Zijn speurtocht naar de werking van luchtstromingen en watermassa’s, correspondeert met een nieuwe kijk op de plaats van de mens in de kosmos, waarneembaar in het grillige landschap van de Mona Lisa (ca. 1505) en studiebladen van een zondvloed.
Auteur
Willem L. Meijer [uit: G. Harinck e.a.(red.), Christelijke Encyclopedie (Kampen 2005)]
Verder lezen
Robert Wallace e.a., De wereld van Leonardo (Amsterdam 1973 3de druk)
Frank Zöllner, Leonardo da Vinci 1452 - 1519 (Köln 2003)
