Russisch schrijver (Moskou 30.10.1821 - Sint-Petersburg 28.1.1881)
Dostojevski geldt als een van de beroemdste negentiende-eeuwse klassieke Russische romanciers, maar zijn betekenis is altijd veel groter geweest dan een zuiver literaire. In het Westen las men hem al snel om de eigen ziel beter te begrijpen, die hij tot in haar diepste wezen doorgrond zou hebben. Verder zou hij met een ware, profetische blik de teloorgang van de moderne, zieke en godloze mens hebben voorspeld in zijn ontluisterende boek Aantekeningen uit het ondergrondse (1864). Dostojevski geldt als een profeet van het onderbewuste en het irrationele, en daarom als voorloper van Freud en Nietzsche. Dostojevski’s boeken zijn ideeënromans, waarin de strijd tussen licht en duisternis, goed en kwaad, godsdienst en atheïsme, op de voorgrond staat.
Dostojevski’s sociale bewogenheid, die al bleek uit zijn debuutroman Arme mensen (1845), deed hem aansluiten bij de revolutionaire kring van Petrasjevski. In 1849 werden de meeste leden van deze groep, waaronder Dostojevski, gearresteerd en ter dood veroordeeld. Pas tijdens de nepexecutie hoorde hij dat de straf was omgezet in een verbanning naar een strafkamp in Siberië, een periode waarover hij verslag deed in zijn Aantekeningen uit het dodenhuis (1861/62). Zijn beroemdste romans zijn Misdaad en straf (1866, over een student die zich Übermensch waant en daarom naar zijn gevoel mensen mag doden, maar last krijgt van zijn geweten), De idioot (1868/69, met ‘een positief goed mens’ als hoofdpersoon), en De gebroeders Karamazov (over een vadermoord, maar ook over geloof en ongeloof, en over God en de duivel, met in het hart van het boek de Legende van de grootinquisiteur).
Auteur
Albert van der Zeijden [uit: G. Harinck e.a.(red.), Christelijke Encyclopedie (Kampen 2005)]
Verder lezen
Eugen Drewermann, Moge ook de minste mijn broeder zijn. Dostojewski, dichter van de menselijkheid (Averbode 1999)
Joseph Frank, Dostoevsky, 5 dln (Princeton 1977-2002)
Malcolm V. Jones, ‘Dostoevskii and religion’, in: W.J. Leatherbarrow (ed), The Cambridge Companion to Dostoevskii (Cambridge 2002)
