Multicultureel meervoudig kunstenaar, geboren als Móysche Shagál in een vestigingsgebied voor joden in Rusland (Vitebsk 6.7.1887 - Saint-Paul-de- Vence 28.3.1985)
Groeide op in een Jiddisch sprekend, chassidisch milieu. Kunstopleidingen, onder andere in St.-Petersburg, confronteerden hem zowel met oosterse iconen en sociaal realisme (Ilja Repin, 1844-1930) als met westerse stromingen zoals Paul Gauguin (1848-1903), Vincent van Gogh, Henri Matisse (1896-1954) en Pablo Picasso (1881-1973). Een toelage bracht hem in Parijs, waar hij aan de artistieke omwenteling bijdroeg (1910-1914). De terugreis liep via een eenmansexpositie in Berlijn (1914) en bezorgde hem internationale faam.
Weer in Rusland deelde hij spoedig in de Russische revolutie van de beginjaren (1917-1922). Hij keerde terug naar Parijs, waar in 1931 zijn literaire autobiografie Mijn leven verscheen. In 1937 verkreeg hij de Franse nationaliteit. Pas laat, in mei 1941, week hij voor de nazi’s uit naar de Verenigde Staten. In 1948 keerde hij voorgoed naar Frankrijk terug. Instemming met christendom of jodendom is uit zijn werk niet af te lezen. ‘Ik heb de bijbel niet gezien, maar gedroomd.’ ‘Kunst’ noemt hij een ‘daad van geloof ’. Zijn beeldtaal is opgebouwd uit chiffren, cryptische beeldtekens, waaronder: zon, maan, haan, vis, koe, ezel, madonna, joodmet-tora, Mozes en gekruisigde; deze laatste onder andere in de modus van kind, arbeider, Christus en os. De betekenis van de chiffren verschuift met hun constellatie, kleur en schaal.
Kenmerkend voor zijn oeuvre is verzoening van tegendelen en voortdurende metamorfose. De Griekse pastorale Daphnis en Chloë veranderde in een Dionysisch mysterie (42 litho’s, 1961). Uit zijn Revolutie (1937) groeide Opstanding (1948), dat overigens een gekruisigde toont; lichamelijke verrijzenis komt bij hem niet voor. De opening van het Nationaal Museum Bijbelse Boodschap Marc Chagall (Nice, 1973) vervulde zijn wens buiten confessies om te exposeren.
Auteur
Willem L. Meijer [uit: G. Harinck e.a.(red.), Christelijke Encyclopedie (Kampen 2005)]
Verder lezen
Franz Meyer, Marc Chagall (New York 1963)
Benjamin Harshav (ed.), Marc Chagall on Art and Culture (Stanford 2003)
