Tweeledig begrip. In enge zin staat het Vaticaan voor een paleizencomplex, met een oppervlakte van 44 hectare, gelegen op rechteroever van de Tiber, aan de noordwestzijde van het Romeinse centrum.
In de Oudheid was het gebied onder meer in gebruik als begraafplaats. Sinds het midden van de vijftiende eeuw bevindt de voornaamste residentie van de paus zich in het Vaticaan. De nabijheid van het martelaarsgraf van de apostel Petrus, de strategische ligging en de negende-eeuwse muren die het complex omgeven, maakten het tot een aantrekkelijke vestigingsplaats.
Naast dit apostolische paleis herbergt het Vaticaan tegenwoordig onder andere ook de Vaticaanse musea, de bibliotheek, de zogenaamde geheime archieven, een postkantoor en een treinstation. Samen met de Sint Pietersbasiliek en het bijhorende plein, het complex van Sint Jan in Lateranen, enkele andere voorname Romeinse kerken en kloosters, het pauselijk buitenverblijf te Castel Gandolfo en een reeks gebouwen en terreinen in en rond de stad Rome vormt het Vaticaan sinds 11 februari 1929 het grondgebied van de onafhankelijke staat Vaticaanstad (Stato della Città del Vaticano). Daarmee is Vaticaanstad de rechtsopvolger van de pauselijke staat. Staatshoofd van Vaticaanstad is de paus. Het geheel van Vaticaanstad, curie en paus wordt aangeduid als de Heilige Stoel (Santa Sede).
In het dagelijkse spraakgebruik wordt met het Vaticaan echter meestal het centrale bestuur van de Rooms-Katholieke Kerk bedoeld. De betekenis daarvan valt dus min of meer samen met die van de officiële benaming Heilige Stoel.
Auteur
Hans Cools [uit: G. Harinck e.a. (red.), Christelijke Encyclopedie (Kampen 2005)]
Verder lezen
T.J. Reese, Inside the Vatican. The Politics and Organization of the Catholic Church (Cambridge (Ms) 1996)
E. Gatz, Roma Christiana: ein Kunst und kulturgeschichtlicher Führer uber den Vatikan und die Stadt Rom (Regensburg 1998)
P. Hebblethwaite, Het Vaticaan. De kleinste grootmacht ter wereld (Baarn 1987)
