Kerk van Rusland. Het christendom in Rusland begint met de doop van vorst Vladimir van Kiëv en de kerstening van het Kiëvse Rusland (nu Oekraïne) op het eind van de tiende eeuw.
Deze kerstening geschiedde na contacten met Constantinopel, waardoor Rusland binnen de invloedsfeer kwam van het Byzantijns-orthodoxe christendom. Na de verwoesting van Kiëv door mongoolse invallen verplaatste het centrum van het Russische christendom zich naar de streek van Moskou.
In 1448 vond een bestuurlijke afscheiding plaats van Constantinopel en werd het hoofd van de Russische kerk erkend als metropoliet. Na de val van Constantinopel in 1453 groeide het belang van de kerk van Moskou, dat zich als de geestelijke erfgenaam beschouwde van Byzantium. Mede onder invloed van de ideologie die Moskou als het ‘Derde Rome’ beschouwde, werd in 1585 de metropoliet van Moskou erkend als patriarch en verkreeg de kerk van Rusland dezelfde status als Constantinopel. Dit patriarchaat werd echter afgeschaft door tsaar Peter de Grote (1721). Sindsdien werd de kerk bestuurd door de Heilige synode, die onder streng staatstoezicht stond. Na het uitbreken van de revolutie (1817) werd het patriarchaat hersteld.
In de Sovietperiode was er een modus vivendi met de autoriteiten, waardoor de kerk een beperkte manoevreerruimte kon behouden; in sommige periodes waren er echter zware vervolgingen. Na de val van het communisme verbeterde de situatie van de kerk aanzienlijk, zoals onder meer blijkt uit de bloei van een aantal recent opgerichte instellingen voor de studie van theologie (ook voor lekenstudenten) en het aantal godsdienstige publicaties (onder meer een Orthodoxe Encyclopedie).
De Russische kerk heeft een aantal belangrijke theologen, godsdienstfilosofen (negentiende eeuw) en spirituele schrijvers voortgebracht. Een rijke religieuze, monastieke, muzikale en iconografische traditie wijst op het belang van de liturgie in het leven van de Russische kerk.
Auteur
H. Teule [uit: G. Harinck e.a.(red.), Christelijke Encyclopedie (Kampen 2005)]
Verder lezen
J. Ellis, The Russian Orthodox Church: Triumphalism and Defensiveness (Oxford 1996)
W. van den Bercken, De mythe van het oosten. Oost en west in de religieuze ideeëngeschiedenis van Rusland (Zoetermeer 1998)
