Verzamelnaam voor de geloofsrichtingen binnen het christendom, die zijn voortgekomen uit de Reformatie.
Het protestantisme is een bont geheel dat in verschillende stromingen is uiteengevallen. Tussen en binnen de stromingen komen aanzienlijke verschillen voor, zowel wat betreft geloofsopvattingen als wat betreft spiritualiteit. Gemeenschappelijk is de erkenning van de bijbel als enige norm voor geloof en leven, en de nadruk op de rechtvaardiging door het geloof alleen. Goede werken worden beschouwd als uiting van dankbaarheid voor de genade van God. De sacramenten van doop en avondmaal zijn tekenen van Gods genade.
De belangrijkste hoofdstromingen zijn het lutheranisme, het calvinisme, het anglicanisme, het methodisme, het presbyterianisme, de mennonieten of doopsgezinden, de quakers, het congregationalisme, de baptisten en de pinksterbeweging. Al deze stromingen zijn verspreid over verschillende landen en continenten. Aanhangers van eenzelfde stroming ontmoeten elkaar in internationale overlegorganen. Zo komen bijvoorbeeld de lutheranen samen in de Lutheran World Federation, terwijl de stromingen die op een of andere manier teruggaan op Calvijn elkaar ontmoeten in de World Alliance of Reformed Churches. Interkerkelijke contacten vinden plaats binnen de Wereldraad van Kerken, binnen Nederland in de Raad van Kerken. In Nederland is het calvinisme de grootste protestantse stroming.
In de negentiende en de twintigste eeuw is het uiteengevallen in verschillende kerkelijke denominaties, zoals de Nederlandse Hervormde Kerk, de Gereformeerde Kerken, de Christelijke Gereformeerde Kerken, de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt), de Nederlands Gereformeerde Kerken, verschillende Gereformeerde Gemeenten en diverse Evangelische basisgemeenschappen en groeperingen. De Nederlandse Hervormde Kerk, de Gereformeerde Kerken in Nederland en de Evangelisch-Lutherse Kerk zijn in 2004 gefuseerd tot de Protestantse Kerk in Nederland.
Auteur
Dirk van Keulen [uit: G. Harinck e.a.(red.), Christelijke Encyclopedie (Kampen 2005)]
Verder lezen
D. Nauta, e.a. (red.), Biografisch lexicon voor de geschiedenis van het Nederlandse protestantisme, deel 1-5 (Kampen 1978-2001)
C.W. Mönnich, Vreemdelingen en bijwoners. Hoofdlijnen uit de geschiedenis van het protestantisme (Baarn 1980)
G.P. Hartvelt, Symboliek. Een beschrijving van de kernen van christelijk belijden (Kampen 1991)
P. Gisel (ed.), Encyclopédie du Protestantisme (Paris 1995)
A.E. McGrath en D.C. Marks (eds.), The Blackwell Companion to Protestantism (Malden 2003)
H.J. Hillerbrand (ed.), The Encyclopedia of Protestantism, Volume 1-4 (New York/London 2004)
Zie ook
Protestantisme (2008)
