Giovanni Maria Mastai-Ferretti werd in 1846 gekozen tot paus (Senigallia 13.5.1792 - Rome 7.2.1878)
Pius IX werd niet alleen een van de langst regerende pausen ooit, hij geldt ook als een van de meest controversiële pausen van de laatste twee eeuwen. Voor de een is hij een heilige die heeft bijgedragen aan de definitieve vestiging van het spirituele leiderschap van het pausschap. Voor de ander is hij een reactionair die hopeloos de aansluiting met de moderne tijd miste; zoals met zijn encycliek Quanta cura (1864), en de daaraan verbonden Syllabus errorum – een lijst waarin hij de grootste dwalingen van zijn tijd opsomde, samengevat als ‘de vooruitgang, het liberalisme en de moderne beschaving’. Terwijl het pausschap op wereldlijk gebied de soevereiniteit over de kerkelijke staat kwijtraakte, vestigde Pius IX in spiritueel opzicht zijn leiderschap tijdens het Eerste Vaticaans Concilie, culminerend in het leerstuk van de pauselijke onfeilbaarheid. Met zijn niet geringe persoonlijke charme en charisma zorgde Pius IX voor een devotionalisering van het katholieke volksdeel. Het katholicisme werd een massagodsdienst; dit blijkt bijvoorbeeld uit de snelle groei van het aantal religieuze voorwerpen (onder meer heiligbeelden) in katholieke huisinterieurs en de enorme populariteit van bedevaartsoorden zoals Lourdes.
Pius IX was bij velen zeer geliefd, ook in Nederland, waar hij in 1853 zorgde voor het herstel van de bisschoppelijke hiërarchie. Dat zijn politiek ook veel weerstand opriep bleek tijdens de overbrenging van zijn lichaam naar de begraafplaats San Lorenzo fuori le mura in 1881, waarbij een menigte van Romeinse oproerlingen zijn lichaam in de Tiber dreigde te gooien.
Auteur
Albert van der Zeijden [uit: G. Harinck e.a.(red.), Christelijke Encyclopedie (Kampen 2005)]
Verder lezen
G. Martina, Pio IX, 3 dln (Rome 1974-1990)
E. Duffy, Heiligen & zondaars: een geschiedenis van de pausen (Baarn 1998)
J.P. de Valk, Roomser dan de paus? (Nijmegen 1998)
