Grootste leraar van de kerk vóór Augustinus (Egypte ca. 185 - Caesarea ca. 254)
Origenes werd geboren in een christelijk gezin en kreeg later zijn opleiding van Clemens aan de catechetenschool te Alexandrië. In de vervolging van 202 verloor hij zijn vader; hij werd door zijn moeder afgehouden van het martelaarschap. Hij werd later zelf hoofd van de catechetenschool en leefde zeer ascetisch. Op grond van een letterlijke interpretatie van Mattëus 19:12 castreerde hij zichzelf. Pas in 230 werd hij tijdens een bezoek aan Caesarea (Palestina) tot priester gewijd. Zijn eigen bisschop achtte deze wijding ongeldig en ontsloeg hem als leider van de catechetenschool. Hij ging toen naar Caesarea, waar hij een school stichtte die later beroemd werd.
Hij heeft veel geschreven, maar er is betrekkelijk weinig bewaard gebleven, omdat hij later op grond van onrechtzinnigheid door enkele concilies veroordeeld is. Centraal was voor hem de studie van de Heilige Schrift. Om een zuivere tekst van het Oude Testament te verkrijgen werkte hij 27 jaar aan de Hexapla (de Hebreeuwse tekst met vijf Griekse vertalingen ernaast). Hij schreef de eerste systematische theologie: Peri Archoon. In vier boeken besprak hij de leer van God, van de menselijke en materiële wereld, van de vrije wil en van de bijbel. Hij schreef een groot apologetisch werk tegen Celsus, een heidense bestrijder van het christelijke geloof. Zelf verdedigde hij een drievoudige zin van de Schrift: letterlijk, moreel en allegorisch.
Tijdens de vervolging van 250 door Decius werd hij gevangengezet en zwaar gemarteld, waar hij nooit volledig van hersteld is. Door latere concilies is hij als ketter veroordeeld, vooral op grond van zijn verdediging van de apokatastasis, de wederherstelling van alle dingen (waaronder ook satan en de andere gevallen engelen).
Auteur
K. Runia [uit: G. Harinck e.a.(red.), Christelijke Encyclopedie (Kampen 2005)]
Verder lezen
F. Ledegang, Origenes, een experimenteel theoloog uit de derde eeuw (Kampen 1995)
