Vierledig begrip uit het Latijn: missio, zending.
Missie heeft ten eerste de betekenis van zending. Met het begrip missie wordt de opdracht van Jezus om zijn boodschap te verkondigen aangeduid: ‘Zoals de Vader Mij heeft gezonden, zo zend ook Ik u’ (Joh. 20:21).
Ten tweede wordt met missie een gebied bedoeld dat kerkjuridisch geen zelfstandig bisdom is en onder de Congregatio de Propaganda Fide ressorteert (sinds 1967 de Congregatie voor de evangelisatie van de volkeren).
Een derde betekenis is het werkgebied van missionarissen.
Tenslotte betekent missie een meerdaagse prediking en boetedoening binnen een parochie ter verdieping van het geloof onder leiding van een bezoekende reguliere priester (ook wel volksmissie genoemd).
Een van de wezenskenmerken van het christendom is dat het een missionaire godsdienst is, net als de islam en het boeddhisme. De volgelingen zijn overtuigd van hun taak het geloof te verbreiden. In de geschiedenis van het christendom kan men een zestal missieperiodes (men spreekt ook wel van missieparadigma’s) onderscheiden:
de periode van de apostelen en vroege kerk; de Grieks-Romeinse periode; de middeleeuwse katholieke kerk; de Reformatie; de Verlichting en tenslotte het oecumenische tijdperk.
In de eerste drie periodes verbreidde het christendom zich in het gebied rond de Middellandse Zee, het nabije
Oosten en over Europa. Daarna verbreidde het christendom zich over de hele wereld. Dat proces ging hand in hand met koloniale veroveringen en was daarmee ook nauw verweven. Met hun ontdekkingsreizen brachten Spanjaarden en Portugezen het christendom naar Latijns-Amerika.
Na de Franse Revolutie ontstond er in Frankrijk een enthousiaste missiebeweging, die oversloeg naar buurlanden. Tegelijkertijd met de koloniale expansie van de westerse wereld bereikte deze beweging haar hoogtepunt in de periode tussen het Eerste Vaticaans Concilie (1869-1870) en het Tweede Vaticaans Concilie (1962-1965).
Ook de protestantse kerken waren in deze periode actief op het terrein van de zending. De verbreiding van het christendom werd voor een belangrijk deel bepaald door politieke factoren, waarbij protestanten en katholieken elkaar beconcurreerden. De rooms-katholieke kerk probeerde via de in 1622 opgerichte Congregatio de Propaganda Fide een grotere invloed te krijgen op de missionering.
Vanaf de negentiende eeuw werd het missiewerk gecentraliseerd en geüniformeerd. In de missiegebieden werden apostolische vicarissen en prefecten aan het hoofd geplaatst. Orden en congregaties van priesters, zusters en broeders werkten behalve aan de verbreiding van het geloof en de planting van de kerk, ook aan de ontwikkeling van scholing en gezondheidszorg.
Na de Tweede Wereldoorlog veranderde de situatie van de missie sterk door de onafhankelijkheidsoorlogen en de verbreiding van het communisme. Er werd getornd aan het idee dat het Westen het centrum van de wereld was. Dat had zijn weerslag op kerkelijk gebied. In de missiegebieden ontstond er een streven naar onafhankelijke en inlandse kerken.
Tijdens het Tweede Vaticaans Concilie en de Wereldzendingsconferentie in Mexicostad (1963) werkte de veranderde situatie door in nieuwe missieconcepten. Missie als eenrichtingsverkeer van de westerse kerken naar andere delen van de wereld werd onder kritiek gesteld en vervangen door partnerschap tussen ‘oude’ en ‘jonge’ kerken.
Missie gericht op de geografische verspreiding van de kerk werd vervangen door het concept van mission in six continents: overal waar de kerk is, is zij missionair in haar wezen en haar verkondiging. Het idee van een uniforme kerk heeft plaatsgemaakt voor pluralisme: de kerk moet begrepen worden vanuit de context waarin zij zich bevindt. Drie kernproblemen komen daarbij naar voren: de verhouding van missie en andere religies, missie en dialoog, en missie en ontwikkeling.
Auteur
Vefie Poels [uit: G. Harinck e.a. (red.), Christelijke Encyclopedie (Kampen 2005)]
Verder lezen
Th. van den End e.a., De heiden moest eraan geloven. Geschiedenis van zending, missie en ontwikkelingssamenwerking (Utrecht 1983)
L. Gevers e.a. (red.), ‘Da mihi Belgas. De Nederlanden en hun missie’, themanummer van: Trajecta, 5(1996)4
D.J. Bosch, Transforming mission. Paradigm shifts in theology of mission (Maryknoll-New York 1996 11e druk)
R.J. Schreiter (red.), Mission in the Third Millennium (Maryknoll-New York 2001)
D. Preman Niles, From East and West. Rethinking Christian Mission (St. Louis 2004)
