Duits hervormer, oorspronkelijke naam Philipp Schwarzert (Bretten 16.2.1497 - Wittenberg 19.4.1560)
Na studies in Pforzheim, Heidelberg en Tübingen werd hij op 21-jarige leeftijd benoemd tot hoogleraar Grieks aan de universiteit van Wittenberg. Onder invloed van Luther richtte hij zich daar ook op de studie theologie. Melanchthon combineerde in zijn hoofdwerk Loci communes (1521) zijn humanistische wetenschapshouding met een reformatorische overtuiging. Dit werk geldt als de eerste reformatorische dogmatiek. Hij ordende hierin de bijbelse gegevens thematisch en gaf deze systematisch weer. Het werk heeft als theologisch leerboek decennialang grote invloed gehad. Melanchthon pleitte voor een beperkte vrijheid van de wil, echter zonder daarmee tekort te willen doen aan de reformatorische visie op genade en predestinatie. Voor de opleiding van predikanten was zijn Examen Ordinandum van grote betekenis.
Naast zijn werk als hoogleraar trad hij op als adviseur in kerkelijke, politieke en universitaire zaken. Melanchthon had de eindredactie van het belangrijkste lutherse belijdenisgeschrift de Confessio Augustana (1530). In 1540 publiceerde hij een nieuwe editie (Augustana variata), waarin hij in de avondmaalsleer trachtte de gereformeerde visie tegemoet te komen. Dit, samen met zijn milde houding in het gesprek met katholieken, bracht hem na Luthers dood (1546) de beschuldiging van ‘cryptocalvinisme’ en de vijandschap van de leidende lutheranen. De laatste jaren van zijn leven leed Melanchthon hieronder. Zijn grote betekenis voor het Duitse onderwijssysteem bracht hem postuum de titel praeceptor Germaniae (leraar van Duitsland).
Auteur
Herman Selderhuis [uit: G. Harinck e.a.(red.), Christelijke Encyclopedie (Kampen 2005)]
Verder lezen
W.J. Kooiman, Philippus Melanchthon (Amsterdam 1963)
Heinz Scheible, Melanchthon-Eine Biographie (München 1997)
Herman J. Selderhuis, Melanchthon (Apeldoorn 2001)
