Gewapende tochten in de Middeleeuwen om het Heilige Land te bevrijden.
In de elfde eeuw werden grote delen van het Byzantijnse rijk door de Ottomanen veroverd. De keizer in Constantinopel richtte zich tot het Westen met een verzoek om hulp. Paus Urbanus II besloot daarop positief te reageren en riep tijdens het concilie van Clermont (1095) gelovigen op om Jeruzalem te gaan bevrijden. Deze oproep tot een heilige oorlog kreeg een onverwacht massale respons vanuit brede lagen van de samenleving. Tienduizenden trokken in het voorjaar van 1096 naar het oosten. Slechts een klein deel bereikte daadwerkelijk Jeruzalem, dat in 1099 werd ingenomen en het middelpunt werd van een westers koninkrijk.
Na de eerste kruistocht (1096-1099) werden tal van meer of minder grootschalige expedities naar het Heilige Land georganiseerd die ten doel hadden de kruisvaarderstaten te verdedigen of uit te breiden. Deelname daaraan werd gestimuleerd door toezegging van een volle aflaat. Ook stonden degenen die ‘het kruis op zich namen’, onder bijzondere kerkelijke bescherming. Daarnaast werden al sinds de twaalfde eeuw andere heilige oorlogen (tegen ketters of tegen politieke tegenstanders van de paus) als kruistochten beschouwd.
Nadat Jeruzalem in 1187 onder leiding van Saladin door de moslims was heroverd, resulteerde de derde kruistocht (1189-1191) in een gedeeltelijk herstel van het koninkrijk, nu met de havenstad Akko als middelpunt. In de dertiende eeuw richtten de kruistochten zich om strategische redenen vooral op Egypte en Noord-Afrika, waar zich het centrum van de moslimmacht bevond. In 1291 viel Akko als laatste christelijke steunpunt in het Heilige Land in handen van de mammelukken. Hoewel de kruistocht ook daarna nog een belangrijk agendapunt bleef in het Westen, werden in de praktijk slechts kleinschalige acties uitgevoerd.
Het enthousiasme voor de kruistochten was in de Nederlanden niet minder dan elders. Met name de participatie van Friezen is opvallend. Zij speelden een belangrijke rol in het beleg van Damiate tijdens de vijfde kruistocht (1217-1220).
Auteur
A. Janse [uit: G. Harinck e.a.(red.), Christelijke Encyclopedie (Kampen 2005)]
Verder lezen
K.M. Setton e.a., A history of the crusades, 6 dln. (Madison 1969-1989)
Jean Richard, The crusades, c. 1071-c. 1291 (Cambridge 2001)
