Toezicht door kerkelijke of wereldlijke autoriteiten op kunstuitingen, boeken, theater, film enzovoorts, doorgaans geassocieerd met belemmering van de vrije meningsuiting.
Op religieuze en morele gronden heeft vooral de Rooms-Katholieke Kerk vanaf 1479 censuur toegepast op haar onwelgevallige uitgaven. Met pauselijke bullen en, vanaf 1559, met de Index librorum prohibitorum, kortweg Index genoemd, werden hervormingsgezinde boeken verboden voor katholieken. Omdat de wereldlijke overheid zich dikwijls bij de dominante geloofsrichting aansloot, ondersteunde zij de verboden van kerken door te jagen op overtreders van de wet die het Imprimatur of Nihil obstat (goedkeuring door de kerkelijke overheid) gebood.
In de Republiek der Verenigde Nederlanden was de preventieve censuur zo weinig effectief dat elders verboden werken híer werden gedrukt. Leden van de gereformeerde kerk moesten wel hun theologische geschriften door kerkelijke visitatores laten beoordelen. De rooms-katholieke Index heeft in West-Europa zijn betekenis verloren.
Auteur
W.A.M. de Moor [uit: G. Harinck e.a.(red.), Christelijke Encyclopedie (Kampen 2005)]
