Karol Wojtyla (Wadowice [Polen] 18.05.1920 - Rome 02.04.2005) was bij zijn aantreden als paus, op 16 oktober 1978, slechts 58 jaar oud.
Met hem hadden de kardinalen voor het eerst in 450 jaar voor een niet-Italiaanse paus gekozen. Karol Wojtyla verloor op jonge leeftijd zijn naaste familieleden. Deze ervaringen zouden hem tekenen voor het leven, net als de gruwelen van de Tweede Wereldoorlog. Na zijn priesterwijding in 1946 werd hij eerst kapelaan en later universitair docent om vervolgens snel op te klimmen in de kerkelijke hiërarchie. Wojtyla was op zijn 38ste al bisschop, op zijn 43ste aartsbisschop en op zijn 47ste kardinaal. Johannes Paulus II gaf het pausschap een geheel nieuw aanzien, hij beoefende verschillende sporten en bespeelde de mensenmassa’s die hem overal waar hij naar toe reisde tegemoet kwamen. Deze dynamische uitstraling behield Johannes Paulus II ook nadat hij op 13 mei 1981 ternauwernood een aanslag door de Turkse huurmoordenaar Mehmet Ali Agça had overleefd. Het precieze motief voor deze aanslag is nooit opgehelderd. Verschillende sporen wijzen in de richting van Oost-Europese inlichtingendiensten; zij zouden de paus, die de stabiliteit van hun communistische regimes ondermijnde, hebben willen uitschakelen. Johannes Paulus II’s bijdrage aan de uiteindelijke val van die regimes is dan ook onbetwist.
Meer omstreden is Johannes Paulus II’s religieuze erfenis: hoewel hij ook de uitwassen van het kapitalisme veroordeelde, keerde hij zich in felle bewoordingen en met kerkelijke sancties tegen de bevrijdingstheologie. Johannes Paulus II hield strikt vast aan de traditionele kerkelijke seksuele moraal, beklemtoonde het belang van het celibaat voor religieuzen en zag geen ruimte voor vrouwen in het ambt. Meer dan enige paus voor hem toonde Johannes Paulus II belangstelling voor het jodendom. Bij zijn historische bezoek in 1986 aan de Romeinse synagoge, beschreef hij de joden als ‘onze oudere broeders’. In 2001 zou hij als eerste paus ook een moskee bezoeken. Tijdens het jubeljaar 2000 deed Johannes Paulus II namens de Rooms-Katholieke Kerk een schuldbekentenis en vroeg hij om vergeving voor de fouten die de kerk had gemaakt, onder andere bij het bestrijden van andere christelijke gezindten. Overigens ondernam Johannes Paulus II weinig concrete oecumenische stappen. Daarvoor was zijn geloof in het primaat van de bisschop van Rome te sterk. Zie ook: Humanae vitae.
Auteur
Hans Cools [uit: G. Harinck e.a.(red.), Christelijke Encyclopedie (Kampen 2005)]
Verder lezen
M. van Aalderen, Paus Johannes Paulus II. 1920-2005. Een revolutionair conservatief (Den Haag 2005)
C. Bernstein en M. Politi, Zijne Heiligheid. Johannes Paulus II en de verborgen geschiedenis van onze tijd (Amsterdam/Leuven 1996)
M.A. Manacorda en G. Franzoni, Le ombre di Wojtyla (Rome 1999)
A. Truyman, Johannes Paulus II, de onfeilbare (Leuven 2002)
