In het Nieuwe Testament wordt herhaaldelijk aangekondigd dat God zuivere handelingen zal belonen.
Goede werken zijn activiteiten die aan het geloof beantwoorden en die door naastenliefde zijn ingegeven. Goede werken worden door God rechtvaardig vergolden. Van een vereffening op voet van gelijkheid is echter geen sprake, Gods genade gaat aan elk menselijk initiatief vooraf. Vooral in de Middeleeuwen hebben theologen gediscussieerd over vragen over de aard van en de beloning voor goede werken. In de beleving van talrijke christenen vond de gedachte ingang dat men op grond van goede werken beloning van God kon afdwingen. Het meest beruchte voorbeeld is de praktijk van de aflaten: men dacht zich via een donatie voor kerkenbouw toegang tot de hemel te verschaffen.
Dat kerkelijke ambtsdragers dergelijke voorstellingen niet nadrukkelijk genoeg afwezen, was voor Maarten Luther in 1517 reden de aflatenpraktijk ter discussie te stellen. Goede werken waren noodzakelijk, maar bewerkten als zondanig geen rechtvaardiging. In reformatorische kring vond nadien de afwijzende uitdrukking ‘werkheiligheid’ ingang. Dit begrip legde wel de vinger op de praktijk van katholieken, maar gaf de katholieke leer eenzijdig weer. Tegenover de positie van de reformatoren heeft het concilie van Trente het noodzakelijke karakter van goede werken beklemtoond, niet alleen als uitdrukking van geloof, maar ook als instrument om de ontvangen genade te bewaren en te vermeerderen. Gods genadeaanbod vraagt om een menselijk antwoord. In de oecumenische discussie van de twintigste eeuw zijn protestanten en katholieken ook op dit punt dichter bij elkaar gekomen.
Auteur
Gian Ackermans [uit: G. Harinck e.a.(red.), Christelijke Encyclopedie (Kampen 2005)]
Verder lezen
G.C. Berkouwer, Verdienste of genade? Een centraal hoofdstuk uit de geschiedenis der grote controvers (Kampen 1958)
Alistair McGrath, Historical Theology: An Introduction to the History of Christian Thought (Oxford 1998)
Jaroslav Pelikan, The Christian Tradition: A History of the Development of Doctrine, vol. 4: Reformation of Church and Dogma (1300-1700) (Chicago 1984)
