Oosters-katholieke kerken, oftewel oosterse kerken die het gezag erkennen van de paus en de dogma’s van de Rooms-Katholieke Kerk.
Het oosters karakter komt vooral tot uiting in de kerkstructuur en de liturgie. Veelal zijn ze voortgekomen uit een orthodoxe moederkerk, waarvan een deel van de gelovigen zich heeft losgemaakt. De oudste geünieerde kerk is de Maronitische kerk in Libanon, die in haar totaliteit aansluiting bij Rome zocht in de periode van de kruistochten. De andere unies hadden vooral plaats in de periode vanaf 1596 tot in de achttiende eeuw.
De meeste geünieerde kerken staan net als de orthodoxe kerken onder het gezag van een patriarch. Deze wordt gekozen door een synode. Zijn benoeming wordt bekrachtigd door Rome. Hetzelfde geldt voor de bisschoppen. De liturgie is in principe dezelfde als die van de orthodoxe moederkerk. Door de band met Rome is het oosters karakter van een aantal geünieerde kerken sterk aangetast. Overal constateert men echter de wens tot een terugkeer naar de oude oosterse wortels.
Het bestaan van de geünieerde kerken is een belangrijk punt van wrijving in het gesprek tussen de rooms-katholieke en een aantal orthodoxe kerken. De laatsten uiten het verwijt dat de oprichting van deze kerken een poging was tot missionering onder de orthodoxen. Veel geünieerden beschouwen de unie echter als een herstel van de oude natuurlijke band met Rome die door het schisma van 1054 of anderszins was verloren gegaan. Veelal zien ze zichzelf als een brug tussen de orthodoxie en de katholieke kerk.
De verhouding tussen orthodoxen en geünieerden is verschillend per regio. In het Midden-Oosten is er een goede verstandhouding, in Oost-Europa eerder spanning. Een aantal recente consultaties tussen de rooms-katholieke en orthodoxe kerken heeft geleid tot een aantal belangrijke verklaringen over het uniatisme. De belangrijkste geünieerde kerk in Nederland is de chaldeeuwse gemeenschap.
Auteur
H. Teule [uit: G. Harinck e.a.(red.), Christelijke Encyclopedie (Kampen 2005)]
Verder lezen
H. Teule, ‘De geünieerde kerken’ in H. Teule, A. Wessels, Oosterse christenen binnen de wereld van de islam (Kampen 1997)
Chr. Cannuyer, ‘Uniatisme’, in G. Mathon-G-H. Baudry (eds), Catholicisme, hier-aujourd’hui-demain, deel XV (Paris 2000)
