Concilie, geopend op 8 december 1869. Sinds het concilie van Trente in 1563 was er geen algemene roomskatholieke kerkvergadering meer gehouden.
Paus Pius IX kondigde op 29 juni 1868 met de bulle Aeterni Patris opnieuw zo’n bijeenkomst aan. De 1084 deelnemende prelaten waren afkomstig uit de gehele wereld behalve uit het Russische rijk. Er werden 89 plenaire bijeenkomsten belegd, waarin 420 toespraken werden gehouden. Er waren vier publiek toegankelijke sessies. De eerste op de openingsdag; op de tweede van 6 januari 1870 spraken paus en bisschoppen plechtig de geloofsbelijdenis uit; op de derde van 24 april 1870 had de afkondiging plaats van het document Dei Filius over het katholieke geloof; en tijdens de vierde sessie werd het document Pastor Aeternus afgekondigd over de kerk van Christus en de onfeilbaarheid van de paus van Rome. Met name over dit laatste liepen de meningen grondig uiteen.
Sommigen wensten dat als dogma gedefinieerd zou worden dat de paus als hoofd van de kerk bij uitspraken ex cathedra inzake geloof en zeden onfeilbaar is; anderen waren ertegen omdat zo’n definitie de verhouding met de oosterse kerken en de protestanten ernstig zou schaden. De 57 debatten duurden weken, petities met handtekeningen vóór en tegen deden de ronde, de vergaderagenda moest meermalen worden bijgesteld. Tot aan de laatste dag bleven de meningen verdeeld en toen over het nieuwe dogma gestemd zou worden verliet een zestigtal bisschoppen Rome teneinde niet te hoeven tegenstemmen.
Er was nog maar een klein gedeelte van het programma afgewerkt, maar de hete zomer van dat jaar en de uitgebroken Frans-Duitse oorlog hadden veel conciliedeelnemers Rome doen ontvluchten. Pius IX meende dat na de inlijving van de overgebleven rest van de kerkelijke staat bij het koninkrijk Italië, de vrijheid van het concilie niet langer gewaarborgd was. Op 20 oktober 1870 verklaarde hij het dan ook voor opgeschort sine die (‘tot nader datum’). Het is nooit meer hernomen.
Auteur
L. van Gelder [uit: G. Harinck e.a. (red.), Christelijke Encyclopedie (Kampen 2005)]
Verder lezen
Th. Granderath, Geschichte des Vatikanischen Konzils (1903)
G. Dejaifve, Pape et évêques au premier Concile du Vatican (1961)
J. Hennesey, The first council of the Vatican (1963)
