Leer aangaande de kerk (Grieks: ecclesia).
Opvallend is dat van een eigenlijke ecclesiologie noch in de vroege kerk, noch in de Middeleeuwen sprake is. Er worden wel beschouwingen aan de kerk gewijd, soms zelfs zeer diepgaande (Augustinus in zijn strijd met het donatisme), maar dat blijven gelegenheidsgeschriften. In de systematische uiteenzettingen van de christelijke leer ontbreekt een aparte behandeling van de kerk. Het is de controverse rond de kerk in de zestiende eeuw, als gevolg van de hervorming, die leidt tot de ontwikkeling van een zelfstandige ecclesiologie. Kenmerkend is dat de dogmatische hoofdwerken van zowel Melanchton (Loci communes) als Calvijn (Institutie) in de eerste druk nog geen afzonderlijke leer over de kerk bevatten. In de volgende drukken wordt in dat manco voorzien. Ook van rooms-katholieke zijde wordt de leer over de kerk in de contrareformatorische theologie ontwikkeld (zie: contrareformatie).
Een opvallend onderdeel van de reformatorische ecclesiologie is de ontwikkeling van de leer van de kenmerken van de kerk. Tegenover het beroep van rooms-katholieke zijde op de zichtbaarheid van de eigenschappen van de kerk (eenheid, heiligheid, katholiciteit en apostoliciteit) stelden de reformatoren dat de kenmerken noodzakelijk zijn, om te kunnen weten waar de kerk staat.
In de twintigste eeuw heeft de opkomst van de oecumenische beweging de bezinning op de kerk sterk bevorderd. Dat gold niet alleen voor de Wereldraad van kerken, maar ook voor de Rooms-Katholieke Kerk (het
Tweede Vaticaans Concilie) en voor de orthodox-reformatorische kerken, waar de ecclesiologie van K. Schilder een markante bijdrage vormde.
Auteur
B. Kamphuis [uit: G. Harinck e.a. (red.), Christelijke Encyclopedie (Kampen 2005)]
Verder lezen
J.J.C. Dee, K. Schilder, oecumenicus: K. Schilder over het ‘het kerkelijk vraagstuk’ (Goes 1995)
B. Wentsel, De Heilige Geest, de kerk en de laatste dingen. De kerk als het saamhorige volk van Gods
(Dogmatiek 4b) (Kampen 1998)
A. Houtepen, Mensen van God. Pleidooi voor de kerk (Hilversum 1983)
