Handelen vanuit en door kerken en andere door het evangelie geïnspireerde groepen en bewegingen, dat gericht is op het voorkómen, opheffen, verminderen dan wel dragelijk maken van materiële en maatschappelijke noden van individuen en van groepen mensen, en op het scheppen van rechtvaardige verhoudingen in kerk en samenleving.
Binnen de protestantse kerken in Nederland is hiervoor een afzonderlijk college, de diaconie. Binnen de Rooms-Katholieke Kerk ondernemen diaconale werkgroepen en de Parochiële Caritasinstellingen diaconale activiteiten (het geheel van diaconale activiteiten heet binnen de Rooms-Katholieke Kerk de diaconie). De wortels hiervan vinden we in het Oude en het Nieuwe Testament; daarin behoort het opkomen voor armen en andere mensen in nood tot de kern van het geloof, samengevat in de woorden gerechtigheid en barmhartigheid. Deze hebben in de geschiedenis van het christendom een grote invloed gehad en tal van initiatieven op sociaal terrein bevorderd.
In het Nieuwe Testament vinden we een begin van het ambt van diaken die onder andere de zorg voor de armen had. Dit ambt, dat in de kerkelijke hiërarchie de laagste plaats kreeg, versmalde in de loop van de tijd tot een overwegend liturgische functie. Het was vooral Calvijn die de diaken zijn sociale functie teruggaf. Bovendien kwam er een afzonderlijk college van diakenen (de diaconie).
Het diaconale werk heeft een sterke evolutie doorgemaakt, waardoor het niet meer de armenzorg is die het lang was. Het omvat vele activiteiten op het terrein van hulpverlening en zorg, het steunen van mensen in nood en hun organisaties, het werken aan bewustwording en mentaliteitsverandering en politieke actie. Dit betreft zowel binnenlands diaconaat als diaconaat over de grenzen (werelddiaconaat). Daarbij heeft steeds meer het inzicht veld gewonnen dat de diaconie de noodlijdenden in hun waardigheid moet erkennen en uit moet gaan van hun leefwereld. Het werk wordt vooral verricht door talloze vrijwilligers, onder wie diakenen en niet-ambtsdragers, en diaconale werkers in vele commissies, organen organisaties en groepen van lokaal tot bovenlokaal niveau.
Auteur
Herman Noordegraaf [uit: G. Harinck e.a.(red.), Christelijke Encyclopedie (Kampen 2005)]
Verder lezen
Hub Crijns e.a. (red.), Barmhartigheid en gerechtigheid. Handboek diaconiewetenschap (Kampen 2004)
