Beweging die uitging van de Rooms-Katholieke Kerk ter bestrijding van de Reformatie.
Over Contrareformatie wordt pas sinds 1870 gesproken. Het begrip is vervolgens doorgedrongen in de Engelse, Duitse, Franse en Italiaanse taal. Rooms-katholieke geschiedschrijvers gebruikten het woord aanvankelijk niet, om de verbinding met het gewelddadige optreden van de inquisitie te vermijden. Intussen is Contrareformatie een algemeen aanvaard begrip. Van rooms-katholieke zijde wordt de Contrareformatie beschouwd als een uitvloeisel van de katholieke hervorming. Bij dat laatste moet gedacht worden aan de kerk die zich voortdurend moet richten op innerlijke vernieuwing om het katholieke levensideaal te verwerkelijken. Wat de Contrareformatie betreft gaat het dan om de kerk die zich in de strijd tegen het protestantisme moest zien te handhaven.
Het concilie van Trente (1546-1563) neemt in de geschiedenis van de Contrareformatie een belangrijke plaats in. Het heeft zich enerzijds beziggehouden met de vernieuwing van de kerk, maar anderzijds heeft het allerlei besluiten genomen die de leer en de kerkelijke praktijk betreffen om zich te weer te stellen tegen de Reformatie.
De Contrareformatie kan in beperkte zin beschouwd worden als een historische beweging die omstreeks 1555 ontstaan is. Rooms-katholieke overheden, orden (zie ook: Ignatius van Loyola, stichter van de orde van de jezuïeten) en bisschoppen verenigden zich met het doel om wat men bezat te handhaven en wat verloren gegaan was zoveel mogelijk, desnoods met geweld, terug te winnen. In dat verband speelde de inquisitie een rol.
Succes had de Contrareformatie vooral in Italië, Spanje en Frankrijk, maar resultaat werd nauwelijks bereikt in Duitsland en Nederland wegens de Dertigjarige en de Tachtigjarige Oorlog die eindigden met de vrede van Münster (1648). De Contrareformatie heeft invloed gehad op het terrein van de literatuur (mystiek), het onderwijs (Canisius), en bouwkunst en beeldende kunsten (barok).
Auteur
W. de Greef [uit: G. Harinck e.a. (red.), Christelijke Encyclopedie (Kampen 2005)]
Verder lezen
J.N. Bakhuizen van den Brink, Handboek der kerkgeschiedenis, deel 3: Reformatie en Contra-Reformatie (Leeuwarden 1980)
