Engelse priester en missionaris (Crediton ca. 672 - Dokkum 5 juni 754)
‘754: Bonifatius bij Dokkum vermoord,’ klonk vroeger in menige schoolklas. Het jaar van zijn geboorte is minder bekend, en eigenlijk niet helemaal duidelijk: 672 of 675. Overigens betwist de Duitse theoloog Harald Wagner ook het sterfjaar van Bonifatius: hij zou in 755 zijn omgebracht. Het is alles een gevolg van de uiteenlopende hagiografieën die over Bonifatius de ronde deden, heiligenverhalen waarin fictie en nonfictie dikwijls om de voorrang streden.
Hij werd – naar verluid – geboren in een adellijke familie. Zij wieg stond in Crediton, in het zuiden van Engeland, en bij zijn doop kreeg hij de naam Winfried. Op zevenjarige leeftijd werd hij aan het klooster toevertrouwd, eerst in Exeter, later in Nursling waar hij toetrad tot de benedictijnerorde en op zijn dertigste tot priester werd gewijd.
Voor Winfried leek een carrière als geleerde in het verschiet te liggen. Hij werd als hoofd van de kloosterschool aangesteld en maakte naam als exegeet, historicus en literator. Maar Winfried voelde zich tot de missie geroepen. In 716 stak hij de Noordzee over ten einde de Friezen voor het christelijk geloof te winnen. De taal vormde geen groot obstakel: het Angelsaksisch was verwant aan het Fries. Winfrieds zendingsreis zette echter weinig zoden aan de dijk. De Franken, voorvechters van het christendom, waren juist door de Friese koning Radboud verslagen.
Winfried zat niet bij de pakken neer. In 718 reisde hij naar Rome waar paus Gregorius II hem als missionaris voor het Germaanse gebied ten oosten van de Rijn aanstelde en de naam Bonifatius gaf, wat betekent: ‘hij die het goede doet’. Hij keerde terug naar de Lage Landen waar de politieke situatie inmiddels een wending had genomen. De Franken hadden de Friezen teruggedrongen zodat Bonifatius, samen met Willibrord, de bisschop van Utrecht, de kerstening ter hand kon nemen.
In 722 bracht Bonifatius opnieuw een bezoek aan Gregorius II die hem tot missiebisschop benoemde. Vijf jaar lang werkte Bonifatius in Hessen en Thüringen waar hij kloosters stichtte, onder meer in Fulda, ten noordoosten van Frankfurt, en de structuur van de kerk verstevigde. Hierbij werd niet alleen het woord als wapen gebruikt. Heidense heiligdommen werden zonder pardon verwoest waarbij Bonifatius dankbaar gebruik maakte van de Frankische protectie. De legende wil dat het omhakken van een aan Thor gewijde eik bij Geismar, ten noordwesten van Erfurt, het heidens verzet als sneeuw voor de zon deed wegsmelten. Toen er geen bliksemschicht uit de hemel volgde die Bonifatius vermorzelde bekeerden vele Germanen zich tot het christelijke geloof.
Bonifatius werd in 732 tot aartsbisschop benoemd. Vijf jaar later werd hij legaat van de pauselijke stoel voor het hele gebied van de Germanen. In 746, 74 jaar oud, volgde de begeerde bisschopszetel, overigens niet in het prestigieuze Keulen, zoals Bonifatius wenste, maar in Mainz. Rusten op zijn lauweren was er, ondanks zijn hoge leeftijd, niet bij. Bonifatius had een imposant netwerk van bisdommen en religieuze instellingen tot stand gebracht die vier, vijf decennia later een fundament vormde waarop Karel de Grote zijn rijk kon bouwen. Maar de missionaris in Bonifatius wilde van geen rust weten. In 754 reisde hij opnieuw noordwaarts om de Friezen voor Gods Woord te winnen. Op 5 juni, pinksteren, werden Bonifatius en zijn gezelschap bij Dokkum overvallen en vermoord. Zijn lichaam werd eerst naar Utrecht vervoerd en in de Sint-Salvatorkerk bijgezet, daarna herbegraven in Mainz, om in Fulda zijn definitieve rustplaats te krijgen. Niet lang na zijn dood werd Bonifatius heilig verklaard. In 1962 werd in Dokkum een standbeeld onthuld dat jaarlijks enkele tienduizenden pelgrims trekt.
Auteur
Peter Bak, voor Protestant.nl
15 mei 2009
Verder lezen
A. Jelsma, De blaffende hond. Aspecten uit het leven van Wynfreth Bonifatius (Den Haag 1973)
W.P. Romain, Bonifatius. Grondlegger van Europa (Baarn 1991)
Informatie op internet
Katholiek Nederland
Koninklijke Bibliotheek
