Noodgemeenschap in de jaren dertig van de twintigste eeuw, die bestond uit Reformierte, Lutheraner en Unierte christenen die kritiek hadden op de wijze van steunverlening van de Duitse protestantse kerk aan het nationaal-socialistisch regime.
Na de Eerste Wereldoorlog, in de republiek van Weimar, hadden de officiële protestantse kerken veel van hun maatschappelijke status en positie verloren. In 1932 richtten protestanten die de sociaal-democratische republikeinse regering afkeurden de geloofsbeweging Deutsche Christen op. Semi-nationaal-socialistisch gedachtegoed kenmerkte deze beweging die een soort arisch christendom nastreefde. Na de machtsovername van Hitler in januari 1933 werden de 28 protestantse deelstaatkerken samengevoegd tot een rijkskerk. De Duitse Christenen wonnen de kerkelijke verkiezingen in juli 1933 en benoemden de nationaal-socialist Ludwig Müller tot rijksbisschop.
Uit protest tegen de gelijkschakeling van de kerk richtte de theoloog Martin Niemöller in september 1933 de Pfarrernotbund op. Een derde van de theologen en geestelijken (circa 7.000 dominees) sloot zich hierbij aan, waaronder Helmut Gollwitzer, Dietrich Bonhoeffer en Karl Barth. Op de Bekenntnissynode in mei 1934 in Wuppertal-Barmen presenteerde de Bekennende Kirche haar nieuwe belijdenis, de Barmer Thesen. Daarin werd de autonomie van de kerk ten opzichte van de politiek verdedigd.
De Bekennende Kirche (BK) sprak zich evenwel niet uit tegen het nazi-regime als zodanig of tegen het antisemitisme van de nieuwe machthebbers. Ze had een eigen kerkelijk bestuur, vicarissen en kerkelijke examens. Naarmate de kerkelijke strijd, de Kirchenkampf, langer duurde, sloot het BK-bestuur meer compromissen met de officiële kerk. Radicale BK-leden stuurden in mei 1936 echter een geheime protestbrief aan Hitler, waarin ook de concentratiekampen en de terreur van de Gestapo aan de kaak werden gesteld. In 1937 werden circa 800 dominees veroordeeld. Velen van hen, waaronder Dietrich Bonhoeffer, kwamen om. Na de oorlog veroordeelde de Evangelische Kerk in Duitsland de jodenvervolging wel en nam ze de Barmer Thesen officieel in haar belijdenisgeschriften op.
Auteur
Beatrice de Graaf [uit: G. Harinck e.a.(red.), Christelijke Encyclopedie (Kampen 2005)]
Verder lezen
Gerhard Besier, Die Kirchen und das Dritte Reich. Band 3: Spaltungen und Abwehrkämpfe 1934 bis 1937 (Berlijn 2001)
George Harinck, Tussen Barmen en Amsterdam (Amstelveen 2003)
Eberhard Busch, Die Barmer Thesen 1934-2004 (Göttingen 2004)
