Zwitsers theoloog (Bazel 10.5.1886 - Bazel 10.12.1968)
Karl Barth was predikant te Safenwil, hoogleraar in Göttingen, Münster en Bonn. Omdat hij weigerde de eed op Hitler af te leggen, moest hij in 1935 gedwongen met emeritaat; sindsdien was hij hoogleraar te Bazel.
Barth is de belangrijkste protestantse theoloog van de twintigste eeuw en heeft met zijn ‘theologie van het woord’ het theologische debat gestempeld. Hij werd gevormd in een liberaal klimaat waar men van harte geloofde in het bondgenootschap tussen moderne westerse cultuur en christelijke geloof. Barth nam hier afstand van. Hij verwierp niet het christendom als culturele gestalte en verworvenheid, maar maakte onderscheid tussen openbaring en cultuur. Het vanzelfsprekende bondgenootschap tussen christendom en nationaal eigenbelang in de Eerste Wereldoorlog werd aanleiding om de basis van de bestaande theologie, die op Schleiermacher terugging, te heroverwegen.
Nam de liberale theologie haar uitgangspunt in het begrip ervaring, Barth probeerde al het menselijk spreken tot God en over God een consequent ‘kritisch tegenover’ te geven in het begrip openbaring. Barths openbaringstheologie wil duidelijk maken dat het eigen geloof zijn grond heeft in iets dat boven de eigen ervaring uitgaat; het spreken van God zelf in de Schrift. Gods zelfopenbaring in Christus is vooronderstelling en criterium voor alle geloof en praktijk. Het woord van God komt tot de mens in drievoudige gestalte, namelijk in Jezus Christus, in de bijbel en in de verkondiging. In zijn latere theologie werkt Barth dit criterium uit. Kenmerkend is zijn nadruk op de vrijheid en soevereiniteit van God in zijn openbaring. Daarom is geloof in God nooit afdwingbaar. Gods verschijnen heeft het karakter van een geschenk en heeft Christus als inhoud. Christus is het fundamentele ‘ja’ van God tot de mens.
Barth werd internationaal bekend door zijn Römerbrief, vooral de tweede herziene uitgave van 1922. Hij werd een der belangrijkste inspirators van de Bekennende Kirche en de geestelijke vader van de Barmer Thesen. Zijn grote dogmatisch werk is de Kirchliche Dogmatik, dat ondanks zijn enorme omvang onvoltooid bleef. Tijdens zijn leven had Barth meer invloed door zijn kleinere geschriften en traktaten dan door zijn dogmatisch werk. Niettemin heeft juist dit dogmatische werk een blijvende invloed op de fundamenten van de protestantse theologie. Het biedt een moderne en dynamische herinterpretatie van het christelijke geloof tegen de achtergrond van de moderniteit. In de rooms-katholieke theologie geldt hij als de belangrijkste gesprekspartner aan evangelische/protestantse zijde.
Auteur
C. van der Kooi [uit: G. Harinck e.a.(red.), Christelijke Encyclopedie (Kampen 2005)]
Verder lezen
E. Busch, Karl Barth’s Lebenslauf (München 1978)
E. Jüngel, Barth-Studien (Gütersloh 1982)
C. van der Kooi, Als in een spiegel. God kennen volgens Calvijn en Barth (Kampen 2005 4e druk)
Zie ook
Karl Barth (2009)
