Zelfdoding, zich benemen van het eigen leven.
De afwijzing van zelfmoord is al vanaf de Oudheid een algemeen gegeven, behalve bij de stoïcijnen. Zij wordt sterker bij de kerkvaders (Augustinus), hoewel men uitzonderingen erkende, zoals bij Simson of uit angst voor verkrachting. Deze traditie wijzigt zich eerst in de Verlichting. Hume ziet de vrijheid tot levensbeëindiging als een aan het menszijn inherente (‘geschapen’) mogelijkheid. Maar Kant wijst de zelfmoord af als immoreel, omdat de mens daardoor de basis van zijn zedelijke roeping vernietigt. Pas in de twintigste eeuw ontstaat er, op grond van de moderne nadruk op de menselijke autonomie als ultieme morele categorie, een zekere aanvaarding van zelfdoding; vergelijk ook de discussie over euthanasie.
Moderne studies hebben, naast de psychologisch-individuele opvatting, sterk de nadruk gelegd op de sociale factoren. Er blijken grote verschillen te bestaan tussen de diverse volken, perioden, culturen en godsdienstige groepen. Tijden van oorlog, crises en werkloosheid geven meestal een sterke toename te zien. Ook ligt het zelfmoordcijfer bij het ene volk (Zwitserland, Japan) vele malen hoger dan bij het andere (Egypte). Een dergelijk verschil is ook op te merken tussen protestant (hoger) en rooms-katholiek. Hieruit is te concluderen, dat de inrichting van de maatschappij (ouderen- en ziekenzorg, werkgelegenheid) van belang is ter voorkoming van zelfmoord.
De christelijke ethiek heeft altijd de menselijke vrijheid zichzelf van het leven te beroven afgewezen, doorgaans op grond van de gedachte, dat de mens het leven van God heeft ontvangen en deze alleen daarover de bevoegdheid bezit. Ook het argument dat het menselijke leven aan gemeenschap gebonden is en dus een sociale plicht vormt, is dikwijls aangevoerd. Tot voor kort weigerde de Rooms-Katholieke Kerk de zelfmoordenaar de kerkelijke begrafenis; zij zag daarin een preventieve werking. Het protestantisme was hierin milder. Aan beide zijden wordt overigens benadrukt, dat alleen God over een mensenleven kan oordelen.
Auteur
H.W. de Knijff [uit: G. Harinck e.a. (red.), Christelijke Encyclopedie (Kampen 2005)]
Verder lezen
H.M. Kuitert, Suicide: wat is er tegen?: zelfdoding in moreel perspectief (Baarn 1983)
