Ontbinding van een kerkelijk of burgerlijk huwelijk. In bijbel en kerkgeschiedenis is de visie dominant geweest dat een eenmaal gesloten huwelijk een zaak voor het leven was.
De mozaïsche wet kent de mogelijkheid van echtscheiding: een man mag zijn vrouw wegzenden als ‘hij iets onbehoorlijks aan haar gevonden heeft’ (Deut. 24:1). Jezus stelt in Mattheüs 19:8 dat Mozes dit slechts toestond ‘met het oog op de hardheid van uw hart’. Omdat ‘iets onbehoorlijks’ kennelijk nogal breed werd uitgelegd, versmalt Jezus die laatste term tot ‘hoererij’. Echtscheiding mag dus alleen als de ander je seksueel ontrouw is geweest. In de paralleltekst in Marcus 10:2-12 ontbreekt die clausule echter en wordt echtscheiding überhaupt afgewezen. De genoemde teksten bieden overigens ruimte aan de uitleg dat echtscheiding niet of minder erg is wanneer men daarna niet met een andere partner huwt.
In christelijke kerken wordt vaak onderscheid gemaakt tussen een leerstellig of ethisch perspectief, waarmee echtscheiding wordt afgewezen, en de dikwijls flexibeler pastorale praktijk. Ook werd de oplossing soms gezocht in een onderscheid tussen echtscheiding en een ‘scheiding van tafel en bed’.
In de Rooms-Katholieke Kerk is het huwelijk een sacrament en is echtscheiding in beginsel onmogelijk. Uitzondering is wanneer een huwelijk geen rechtsgrond heeft, bijvoorbeeld omdat iemand bij de huwelijksvoltrekking niet bij zinnen was, minderjarig of al gehuwd, of wanneer er geen geslachtsgemeenschap heeft plaatsgevonden (het huwelijk ‘niet is geconsumeerd’). Kerkelijk hertrouwen na een echtscheiding is niet mogelijk.
In de protestantse kerken is het beeld wisselend. De meeste kerkgenootschappen, ook in Nederland, staan echtscheiding en hertrouwen toe, maar beklemtonen dat zij een uitzondering zijn op een regel.
Beter dan te stellen dat echtscheiding problematisch is, lijkt het van belang dat de kerk zoekt naar de redenen waarom een huwelijk ‘tot de dood ons scheidt’ een groot goed heet te zijn. De huwelijkse band is er kennelijk één die niet bedoeld is om te gaan vervelen, die tegen een stootje kan, en die condities voor groei en voldoening wil scheppen. In de Verenigde Staten is het, gezien het hoge scheidingspercentage ook bij gelovigen, inmiddels gebruikelijk dat kerken marriage courses organiseren die mensen moeten helpen om crises in hun huwelijk – en daarmee een reden voor echtscheiding – voor te zijn.
Auteur
Theo Boer [uit: G. Harinck e.a. (red.), Christelijke Encyclopedie (Kampen 2005)]
