Leer der veranderingen, een term bedacht door Jan Hendrik van den Berg.
Hij stelde dat veranderingen in de samenleving ook doorwerkten op het karakter en de mentaliteit van de mens. Van den Berg attendeerde op tal van historische veranderingen die gelijktijdig plaatsvonden, legde verbanden tussen die veranderingen en trok conclusies ten aanzien van het veranderen van de mens zelf. Zo stelde hij dat kinderen tot in de achttiende eeuw als volwassenen behandeld werden. De puberteit was zijns inziens een typisch verschijnsel van de moderne samenleving. Dynamiek in de maatschappij leidde tot het ontstaan van neurosen en uitte zich in onaangepast gedrag. Van den Berg sprak in plaats van neurosen liever van sociosen, omdat de oorzaak van een psychische stoornis buiten het individu lag: in de samenleving.
In metabletische studies is sprake van een vast stramien: vanuit een betrekkelijke harmonie ontstaat een crisis, waarna vervolgens een verlangen naar herstel optreedt. Voor een goed begrip van de metabletica is de fenomenologie van belang. Als de dingen zoals ze subjectief beleefd worden, gereduceerd worden tot natuurkundige wetmatigheden, treedt een crisis op. Een crisis zelf wordt veroorzaakt door maatschappelijke veranderingen. De Franse Revolutie was volgens Van den Berg zo’n crisismoment. Van den Berg keerde zich in zijn werk sterk tegen het gelijkheidsdenken. Zijn opvattingen als fenomenoloog en gelovige waren van invloed op de manier waarop hij zijn resultaten boekstaafde. Bij veel wetenschappers kon de metabletica op kritiek rekenen, maar zijn benadering had binnen de cultuurwetenschap wel een zekere invloed.
Auteur
Jaap de Jong [uit: G. Harinck e.a.(red.), Christelijke Encyclopedie (Kampen 2005)]
Verder lezen
J.H. van den Berg, Metabletica of leer der veranderingen. Beginselen van een historische psychologie (Nijkerk 1956)
W. Vandereycken en J. De Visscher (red.), Metabletische perspectieven. Beschouwingen rond het werk van J.H. van den Berg (Leuven/Amersfoort 1995)
J.A. van Belzen (red.), Metabletica en wetenschap. Kritische bestandsopname van het werk van J.H. van den Berg (Rotterdam 1997)
