Duits filosoof, een van de belangrijkste leden van de Frankfurter Schule (Frankfurt a.M. 11.9.1903 - Visp [Zw.] 6.8.1969)
Hoewel Horkheimer leiding gaf aan het Institut für Sozialforschung was Adorno intellectueel gezien het opvallendste lid van deze beweging. Naast filosoof was hij een vooraanstaand socioloog en een musicoloog/componist. Met Horkheimer schreef hij het invloedrijke boek Dialektik der Aufklärung (1944). In dit boek geven Horkheimer en Adorno hun eerste reactie op de verschrikkingen van het nazisme, vanuit de vraag hoe dit barbarisme in het Europa van na de Verlichting kon plaatsvinden. De auteurs laten zien dat de Verlichting gekenmerkt wordt door een diepgaande spanning tussen streven naar vrijheid enerzijds en systeemdwang door beheersing anderzijds. Die spanning verklaart in hun ogen de opkomst van het fascisme. De verschrikkingen van het fascisme maken in hun ogen een diepgaande kritiek op de Verlichting noodzakelijk.
Hij leverde een belangrijke bijdrage in het debat over de waarde van empirisch onderzoek in de sociale wetenschappen. Zijn hoofdwerken zijn Negative Dialektik (1966) en (postuum uitgegeven) Ästhetische Theorie (1970). Met het eerste boek wil Adorno duidelijk maken dat kritisch denken niet zozeer een blauwdruk moet geven van een ideale toekomst, maar de negatieve aspecten van de bestaande realiteit zichtbaar moet maken. In het tweede boek benadrukt hij de rol van de kunst daarbij. Er is dikwijls een verband gelegd tussen Adorno’s negatief dialectische benadering en de negatieve theologie.
Adorno beschouwde zichzelf niet als een pertinente atheïst, maar achtte het onmogelijk in positieve zin iets over het goddelijke te zeggen. In 1968 werd door de toenmalige leiders van het studentenverzet verwacht dat Adorno met hun acties zou sympathiseren, maar samen met zijn assistent Habermas liet hij zich hierover kritisch uit en liet de politie het Institut für Sozialforschung ontruimen.
Auteur
Jan Hoogland [uit: G. Harinck e.a.(red.), Christelijke Encyclopedie (Kampen 2005)]
Verder lezen
Rolf Wiggershaus, Theodor Adorno (Muenchen 1987)
